Skip to main content

Full text of "Shimon Dubnoṿ"

See other formats


י ו ד ל מ אַ ך ×§ 



שמעון דובנא־וו 



אַךויסגעגעבן ׀ון 



בילדונגס-קא֞מיטעט ׀ון אַךבעטעך-׹ינג 



ניו-יא־׹ק, 2—01 



אין דעם דובנא־וו-יא־׹ תשכ“א, ווען די יידישע וועלט הא־ט 



גע׀ייעךט הונדעךט יא־׹ ׀ון שמעון דובנא֞ווס געבויךן וועךן, 
זיינען אין די יידישע ׊ייטונגען און זשוךנאַלן געווען אַ סך 



אַךטיקלען וועגן דעם גךויסן היסטא֞ךיקעך און טעא֞ךעטיקעך. 



א֞ט די אַךטיקלען הא־בן באַלויכטן ׀אַךשיידענע זייטן ׀ון ש. 
דובנא֞ווס אוי׀טוען און ׀ון זיין ׀עךזענלעכקייט. א֞בעך אין דעך 



זעלביקעך שייט איז ליידעך ניט אַךויס קיין איין גךעסעךע אַךבעט 



וועגן ש. דובנא־וון. דעךיבעך גע׀ינען מי׹ ׀אַך נייטיק אַךויס- 
׊וגעבן די זאַמלונג ׀ון יודל מאַךקס אַךטיקלען, ווא֞ס הא־׹ן 
אין די יא־׹ן 0691 -2691 זיך געדךוקט אין „קולטו׹ און דעך- 
שיאונג“ און ווא֞ס אַלע אינאיינעם גיבן זיי אַ ׀ולעךע א֞׀֌שאַ׊ונג 
׀ון שמעון דובנא֞ווס אוי׀טוען און ׀ון זיין ׀עךזענלעכקייט. 



ז.יע׀ךויקין, 



בילדונגס-דיךעקטא֞ך ׀ון אַךבעטעך-׹ינג 



אינהאַלט: 



זייט 



שטךיכן ׀ון דעם מענטש שמעון דובנא־וו — — — — — 9 



שמעון דובנא֞ווס באַנעמען יידישע געשיכטע — — — — 71 



שמעון דובנא֞ווס הוי׀ט-באַגךיף „גייסטיקע נאַ׊יע“ — — 42 



שמעון דובנא֞ווס אויטא־נא־מיזם — — — — — — — 43 



שמעון דובנאַךוס וועלטלעכקייט — — — — — — — 34 



שמעון דובנא־וו און יידיש — — — — — — — — — 25 



שמעון דובנא֞ווס הש׀֌עה ווי אַ היסטא֞ךיקעך — — — — 16 



אַ לעבן ׀ון ווילן און מיט וועךדע — — — — — — — 07 



ש 







א 



א 







א 



א 







א 















א 



א 



א 



י 



* א֞ 







: 



ש . 



אי 



שטךיכן ׀ון דעם מענטש שמעון דובנא־וו 



די שא־ל מענטשן ווא֞ס הא־בן גע׀ילט אין זיך אַ נא֞ענטקייט 
שו שמעון דובנא־וון איז שוין אַ גאַנץ קליינע. ׀ון זיין אייגענעם 
דו׹ איז דא־ך שוין קיינעך ניט געבליבן. ׀ון די יינגעךע זיינען 
אַ סך אומגעקומען, אַ טייל זיינען שוין אויף אַ נאַטיךלעכן או׀ן 
אַוועק ׀ון דעך וועלט, אַנדעךע ווידעך הא־בן אין זייעךע איבעך- 
שאַ׊ונגען זיך גייסטיק דעךווייטעךט ׀ון זייעך אַמא֞ליקן ׹בין. 
איז דא־ דעךיבעך אַ דךאַנג שו שךייבן וועגן שמעון דובנא־וון ווי 
עס שךייבט אַ תלמיד וועגן זיין לעךעך — ניט ׀ון דעך ווייט, 
ניט מיט קאַלטעך היסטא֞ךישעך „א֞ביעקטיווקייט“, ווא֞ס איז 
א֞׀ט ניט מעך ווי אַן א֞נשטעל, נא֞ך א֞׀ן סוביעקטיוו. א֞בעך דא־ך 
איז דעךביי דא־ די כ֌וונה ׀ון אַ מין אינעווייניקסטן דין-וחשבון : 
ווא֞ס איז געבליבן דויעךדיקס, ווא֞ס קענען מי׹ געניסן אויך 
אישט ׀ון שמעון דובנא֞ווס ךייכעך יךושה ז עס איז אויך דא־ 
דעך באַגעך אַךויס׊ובךענגען, ווי אַזוי עס לעבט די געשטאַלט 
שמעון דובנא־וו אין איינעם, ווא֞ס איז דוךכגעדךונגען מיט אַ 
גייסטיקעך און אַ׀ילו ׀֌עךזענלעכעך נא֞ענטשאַ׀ט שו דעם ווא֞ס 
די יידישע וועלט ׀ייעךט הונדעךט יא־׹ ׀ון זיין געבויךן — דעם 
שווייטן טא־ג ךאש-השנה ׀ון יא־׹ תךכ“א. 



אין אַזאַ ׀אַל איז, דאַכט זיך, ניט מעך ווי ךעכט, ווען איך 
הייב א־ן מיט אַ ביסל זכךונות און מיט אַ ׀֌ךואוו כא֞טש טיילווייז 
שו כאַךאַקטעךיזיךן איינעם ׀ון די איידלסטע מענטשן, ווא֞ס עס 
איז מי׹ אויסגעקומען זיך שו באַגעגענען מיט זיי. 



אין דעך אַמא֞ליקעך ׊אַךישעך הוי׀טשטא֞ט, אין ׀עטעך- 
בו׹ג א֞דעך ׀֌עטךא֞גךאַד ווי עס הא־ט געהייסן אין די יא־׹ן ׀ון 
דעך עךשטעך וועלט-מלחמה, הא־ט דעך ווינטעך געהאַט זייעך 
ווייניק זוניקע טעג. א֞בעך עס איז ג׹א־ד געווען אַ קאַלטעך און 
מיט זון ב֌אַגא֞סענעך טא־ג, ווען איך בין מיט אַ ׊יטעךדיק האַךץ 
געגאַנגען שו דובנא־וון. דאַכט זיך אַז דא֞ס איז געווען אַ זונטיק 
אינדעך׀ךי. נא־ך די לעק׊יעס אויף „באַךא֞ן גינזבוךגס העכעךע 



9 



קוךסן“ ׀לעגן די סטודענטן הא־בן אַ טבע אַךומ׊וךינגלען זייעך 
לעךעך און שטעלן כ֌לעךליי ׀ךאַגעס. מיט עטלעכע טעג ׀ךיעך 
בין איך ׊וגעשטאַנען מיט שאַלות און אויך מיט אַ באַגעך שו 
דעך׊יילן וועגן אַן אינטעךעסאַנטעך סטודענטישעך גךו׀֌ע אין 
׀֌עטךא֞גךאַדעך אוניוועךסיטעט ווא֞ס האַלטן זיך ׀אַך עכטע און 
אויסגעהאַלטענע דובנא֞וויסטן. אויף דעם סמך הא־ט זיך געשאַ׀ן 
די מעגלעכקייט א֞׀֌׊ושטאַטן דעם עךשטן באַזוך ביי דובנא־וון. 



דעך שניי הא־ט געסקךי׀֌עט און געזונגען מיט ׹יינקייט. 
אין דעך לו׀ט איז געווען אַ ׀ךיידיקע ליכטיקייט און אַ שניי- 
איקע שיכטיקייט. און א֞ט דעך איינד׹וק ביים עךשטן נא֞ענטן 
קא֞נטאַקט הא־ט אַךוי׀געלייגט דעם חותם אויך אויף דעך גע- 
שטאַלט שמעון דובנא־וו. עס איז געווען זוניק אויך אין זיין 
אַךבעט-׊ימעך. דעך הויכעך שטעךן, דא֞ס הי׀֌ש גךוילעכע, 
זא֞ךגעוודיק אַךומגא֞א֞ךענע בעךדל, די ךוקנס ׀ון די ביכעך 
אויף די ׀֌א֞לי׊עס און אַ׀ילו דעך ׀ולט אויף וועלכן דובנא־וו 
׀לעגט שךייבן שטייענדיק, — אַלץ הא־ט זיך אַזוי ווי געבא֞דן 
אין ליכט. דעך באַזוך הא־ט איבעךגעךיסן די אַךבעט — און 
דובנא־וו הא־ט דאַכט זיך שטענדיק געאַךבעט. 



דעך באַזוכעך הא־ט געווא֞לט גלייך ׊וטךעטן שום ענין, 
דעך׊יילן וועגן דעך סטודענטישעך גךו׀֌ע און וועגן דעם באַגעך 
איינ׊ושטעלן אַ דיךעקטע ׀אַךבינדונג מיט דעם ווא֞ס זיי האַלטן 
׀אַך זייעך ׹בין. א֞בעך דעך לעךעך הא־ט איבעךגעךיסן : „אי׹ 
הא־ט געזא֞גט אַז אי׹ שטודיךט געשיכטע . . . “ |און הא־ט גענומען 
אויס׀ךעגן וועגן די ס׀֌ע׊יעלע אינטעךעסן אין געשיכטע, וועגן 
׀֌ךא֞׀עסא֞ךן. מיט דעך זיכעךקייט ווא֞ס איז דא־ נא֞ך אין די 
יונגע יא־׹ן הא־בן איך געענט׀עךט אַז מיך אינטעךעסיךט די 
נייסטע געשיכטע, ׀ון דעך ׀ךאַנ׊ייזישעך ךעווא֞לו׊ ×¢ א־ן, און 
אַז ווא֞ס שייך יידישעך געשיכטע וועך איך ׀אַךכאַ׀֌ט ׀ון די 
בייטענישן אין געזעלשאַ׀טלעכע אידייען. דובנא֞ווס לי׀֌ן זיינען 
געבליבן שטךענגלעכע, ווי געוויינטלעך, א֞בעך די אויגן און 
דאַכט זיך דעך שטעךן הא־בן געשמייכלט און עך הא־ט אַךויס- 
געזא֞גט אַ ווא־׹ט ווא֞ס איז געבליבן איינגעקךי׊ט אין זכ׹ון, 
ווייל עס הא־ט געגעבן אַ בךען. דעך שמועס איז געווען נאַטיך- 
לעך אויף ךוסיש, און דובנא־וו הא־ט איבעךגעךיסן מיין דעך׊יילן 
מיט דעם אַךיינשטעל : „יא־ טא֞זשע “ דא֞ס הייסט עך א ווך 



01 



הא־ט אַזוי א֞נגעהויבן. אוי׀ן וועג שו׹יק און ש׀֌עטעך ווא־כן- 
לא־נג הא־ב איך איבעךגעקלעךט און איבעךגעקלעךט, ווי׀ל ×€×™×™× - 
קייט און ווי׀ל באַגעך שו דעךמוטיקן עס איז געלעגן אין דעם 
דא־זיקן „טא֞זשע“ שו אַ יונג סטודענטל. 



דעך לעךעך הא־ט גענומען זיך נא֞כ׀ךעגן וועגן מי׹ ׀עך- 
זענלעך, וועגן מיין מש׀֌חה. א֞בעך איך הא־ב אויף גיך גענומען 
דעך׊יילן וועגן אונדזעך סטודענטן-ק׹ייז און עס איז געבליבן 
אַז אַ ווא־ך (שי שוויי) ש׀֌עטעך וועט עך הא־בן שייט ׀אַך אַ גאַנ׊עך 
דעלעגאַ׊יע ׀ון א֞ט דעך גךו׀֌ע און ׀אַך אַ לענגעךן שמועס 
וועגן אונדזעךע ,מךונט׀ךינ׊י׀֌ן“. ד׹יי זיינען געקומען שו אים. 
איך דעךמא֞ן די נעמען ׀ון די איבעךיקע שוויי, ווייל זיי זיינען 
געווען אויסעךגעוויינטלעך אינטעךעסאַנטע יונגעלייט און עס 
זעט אויס אַז ביידע זיינען אומגעקומען נא־ך אין די עךשטע יא־׹ן 
׀ון דעך בא֞לשעוויסטישעך ךעווא֞לו׊יע. דא֞ס איז געווען אונ- 
דזעך א֞ךגאַניזאַטא֞ך, דעך וויטעבסקעך בחו׹ לעווינטא֞וו, און 
דעך אידעא֞לא֞ג ׀ון דעך גךו׀֌ע גאַנעלין, ׀֌א֞לא֞׊קעך ךבס זון. 
דובנא־וו הא־ט אונדז געלא֞זט ׹יידן, הא־ט גע׀יךט דעם שמועס 
׀ון איין ענין שו אַ שווייטן און הא־ט כסדך געשטעלט ׀ךאַגעס. 
עס איז געווען קא־נטיק אַז עך איז זייעך ׊ו׀ךידן ׀ון די ענט- 
׀עךט א֞דעך די ס׀קות ווא֞ס מי׹ הא־בן אַךויסגעבךאַכט. אין 
אַלגעמיין-׀֌א֞ליטישע ענינים זיינען אַלע ד׹יי געווען אַ סך לינקעך 
׀ון דעם לעךעך, און מי׹ הא־בן עס געוואוסט ׀ון לכת֌חילה. 
דעךיבעך איז ׀אַך אונדז געווען אַ חידוש דעך טי׀עך און דעך 
ךאַדיקאַלעך באַנעם ׀ון דעמא֞קךאַטיע, ווא֞ס שמעון דובנא־וו הא־ט 
דעמא֞לט אַנטוויקלט ׀אַך זיינע ׊והעךעךס. און ג׹א־ד א֞ט דעך 
אַלגעמיינעך, ניט ס׀֌ע׊י׀ישעך יידישעך ׀֌ונקט איז געווען די 
טעמע ׀אַך זיינע אייגענע אַךויסזא֞גונגען. דא־ הא־ט עך געלעךנט 
מיט אונדז אַז ניט לויט אַלגעמיינע, גלייכע, געהיימע, דיךעקטע 
און ׀֌ךא֞׀֌א֞ך׊יא֞נעלע וואַלן (די „׀֌יאַטיכווא֞סטקאַ“ אין דעם 
דעמא֞לטיקן ׀֌א֞ליטישן זשאַךגא֞ן) קען מען מש׀֌טן דעמא֞קךאַטיע, 
נא֞ך לויטן סכום ךעכט און מעגלעכקייטן ׀אַךן יחיד און ׀אַך 
מיעוטים-גךו׀֌עס. ווען מי׹ זיינען געגאַנגען אַהיים, הא־בן מי׹ 
נא־ך לאַנג באַוואונדעךט דובנא֞ווס הומאַניזם. מי׹ זיינען געגאַנ- 
גען שו אים ווי שו דעם נאַ׊יא֞נאַליסט ׀ון „גייסטיקעך אומה“ 
און אַוועקגעגאַנגען מיטן גע׀יל אַז מי׹ זיינען אויך געווען ביי 



11 



אַ גדול אין הומאַניזם און ביי אַ טי׀ן דענקעך אין ׀֌ךא֞בלעמען 
׀ון דעמא֞קךאַטיע און ׀ךייהייט. 



ש׀֌עטעך, אויף ׀אַךשיידענע זי׊ונגען און ׀אַךזאַמלונגען 
׀ון דעך „׀א֞לקס׀֌אַךטיי“, איז אויסגעקומען שו העךן ׀ון דובנא־וון 
וועגן זיין ׀א֞ךשטעלונג ׀ון דעמא֞קךאַטיע בכטע. און עס איז אַ 
שא֞ד ווא֞ס וועגן דעם הא־ט עך כמעט גא֞ךנישט געשךיבן. עך איז 
געווען טיף באַהאַוונט אין דעך אַלגעמיינעך געשיכטע ׀ון דעך 
דעמא֞קךאַטישעך אידיי און הא־ט אַ׀֌נים אַליין אַ סך געטךאַכט 
וועגן דעם. עך איז אגב געווען אַ באַגייסטעךטעך א֞נהענגעך 
׀ון אַ סך שטךיכן אין דעך אַמעךיקאַנעך סיסטעם. עך הא־ט 
אַמא֞ל מיט באַוואונדעךונג געךעדט וועגן ווילסא֞נען, נא־ך לאַנג 
איידעך א֞ט דעך אַמעךיקאַנעך ׀ךעזידענט איז געווא֞ךן ׀֌א֞׀֌ולעך 
אין אייךא֞׀֌ע אַדאַנק זיינע ׀עך׊ן ׀ונקטן. נא־ך אין די יא־׹ן, 
ווען מי׹ הא־בן געךעדט אַלע וועגן די זעקס מיליא־ן — די זעקס 
מיליא־ן יידן אין ךוסלאַנד — הא־ט שמעון דובנא־וו געהאַלטן 
אַז די ׊וקונ׀טיקע העגעמא֞ניע אין יידישן לעבן געהעךט שו 
די יידן אין ׊׀ון-אַמעךיקע. 



דעמא֞קךאַטיע ווא֞ס דאַךף קומען ׀ון אונטן, דעמא֞קךאַטיע 
מיט ווא֞ך׊לען אין געדיכטעניש ׀ון טא֞גטעגלעכן לעבן איז אויך 
געווען שמעון דובנא֞ווס ׀א֞ךשטעלונג בנוגע יידישעך דעמא֞- 
קךאַטיע. דעךיבעך הא־ט עך מעך אַךויסגעהויבן די קהילה- 
אויטא֞נא֞מיע ווי די סיים-אויטא֞נא֞מיע. עס געדענקט זיך זיינעך 
אַ זא־ג אַז עס קען אויך זיין אויטא֞נא֞מיע, געבויט אויף אַלגעמיינע 
וואַלן און אַ׀ילו מיט אַ סיים, און דא־ך א־ן גענוג דעמא֞קךאַטיע, 
א־ן גענוג ךעכט ׀אַךן יחיד און ׀אַך דעם מיעוט אין דעך 
אויטא֞נא֞מיע. א֞בעך אין תוך איז עך געווען ׀אַך סיים-אויטא־- 
נא֞מיע, און אין דעם ׀֌ונקט איז ניט געווען קיין חילוק ׊ווישן 
אים און דעך גךו׀֌ע סיימיסטן ווא֞ס הא־בן ׊וזאַמען מיט אים 
ב֌אַנייט אין 7191 די „׀א֞לקס׀֌אַךטיי“. אין די יא־׹ן ׀ון מלחמה 
איז עך געגאַנגען נא־ך ווייטעך : עך הא־ט געחלומט וועגן אַ 
יידישן געזע׊געבעךישן א֞ךגאַן ניט בלויז אין די ךאַמען ׀ון 
איין לאַנד, נא֞ך וועגן אַ יידישן וועלט-סיים. א֞ט דעם דובנא֞ווישן 
געדאַנק הא־ט גע׀֌ךואווט אַנטוויקלען מיט יוךידישע ךאַיות און 
מיט א֞נש׀֌אַך אויף אינטעךנאַ׊יא֞נאַלע ךעכט דעך דעמא֞לט יונגעך 



21 



יוךיסט ד׹ מאַקס לאַזאַךסא֞ן. שמעון דובנא־וו איז אין די מלחמה- 
יא־׹ן געווען דיעך שטא֞לץ מיט זיין יונגן און זי,ך ׀עאיקן תלמיד. 



שמעון דובנא־וו איז ניט געווען קיין גוטעך ךעדנעך אויף 
ב֌ךויסע ׀אַלקס-׀אַךזאַמלונגען. עך איז געווען לויט זיין מהות 
שו מיושבדיק און זיך געשךא֞קן ׀אַך יעדעך מין גוזמא („אַ גוזמא 
איז אַ ליגן“ — הא־ב איך ניט איין מא־ל געהעךט ׀ון אים). עך 
הא־ט אויך געווייכט ׀ון מינדסטן שמץ ׀ון טעאַטךאַלישקייט. 
עך איז א֞בעך געווען דעך גךויסעך בעל-מסביך און דעך׀אַך 
באמת אַן אויסגע׊ייכנטעך לעקטא֞ך. עך הא־ט געקא֞נט אויף 
זי׊ונגען און קלענעךע ׀אַךזאַמלונגען אַךויסבךענגען זיין שטאַנד- 
׀֌ונקט מיט אויסטעךלישעך קלא־׹קייט און דיךעקטקייט. עך איז 
בכלל געווען דעך מענטש ׀ון קלא־׹קייט און ׀ון דיךעקטקייט. 
דעךיבעך האַלט איך אים ׀אַך אַן עךשטךאַנגיקן ׀֌ובלי׊יסט. 
עך הא־ט הן אין שךייבן הן אין ׹יידן תמיד איינגעהאַלטן די 
אינעווייניקסטע וואַךעמקייט ווא֞ס ךייסט זיך דו׹ך אויך דו׹ך 
קאַלטלעכע וועךטעך. עך הא־ט זיך געהאַלטן אין אַ שטךענגעך 
דיס׊י׀֌לין ניט שו זיין עמא֞׊יא֞נעל. דובנא־וו הא־ט שייטנווייז 
זיך געשךא֞קן ׀אַך עמא֞׊יא֞נעלקייט. ווען עך ׀לעגט אַמא֞ל וועךן 
אוי׀געךעגט — און דא֞ס הא־ט געטךא֞׀ן, הגם ניט שו א֞׀ט, 
בעת אַ הי׊יקעך דעבאַטע אין אַן ענגן ק׹ייז — הא־ט עך געהאַט 
אַ טבע זיך ׊וךיק׊וכאַ׀֌ן. עך הא־ט אַ׀֌נים אין אַזעלכע ׀אַלן 
זיך גע׀ילט ניט גוט. 



שמעון דובנא־וו, זעט אויס, איז געווען אַ שטךענגעך דיס- 
׊י׀֌לין-א֞נהענגעך — ווא֞ס שייך זיך. עך הא־ט אַזוי אויסגע- 
׀וךעמט זיין לעבן, עס זא־ל גיין אין אַ גלייכעך ליניע. עך איז 
געווען מיט לייב און לעבן, אידייאיש און עמא֞׊יא֞נעל, אַךיינ- 
געטא֞ן אין זיין וויסנשאַ׀טלעכעך אַךבעט. א֞בעך גלייכשייטיק 
איז עך געווען ניט קיין איינגעשלא֞סענעך אין זיינע דלד אמות. 
עך הא־ט ב׀יךוש געשטךעבט מיטשואווי׹קן ביים שאַ׀ן די יידישע 
געשיכטע ׀ון זיין שייט, א֞בעך זיך ניט געלא֞זט אינגאַנ׊ן אַךיינ- 
׊יען אין קא־ך ׀ון געזעלשאַ׀טלעכעך אַךבעט. אַ׀ילו אין די 
שטוךעמדיקסטע טעג ׀ון דעך ׀עבךואַך-ךעווא֞לו׊יע און ש׀ע- 
מעך אין די טךאַגישע טעג ׀ון דעך א֞קטא֞בעך-ךעווא֞לו׊יע הא־ט 
עך ניט א֞׀֌געטךא֞טן ׀ון זיין לעבנס-אַךבעט, שו ג׹ייטן, שו קא֞נ- 



81 



ט׹א־לי׹ן, שו שךייבן און איבעךשךייבן זיין וועלט-געשיכטע ׀ון 
יידישן ׀א֞לק. 



עס איז נאַטיךלעך אַז שו יעדעך דעךשיינונג ׀ון טא־ג- 
׀֌א֞ליטיק איז דובנא־וו ׊וגעגאַנגען ׀ון אַ ב׹ייטן און ווייטן 
היסטא֞ךישן שטאַנד׀֌ונקט. דעך היסטא֞ךיקעך אין אים הא־ט 
אַנטוויקלט אַ ׊וגעש׀֌י׊טן חוש ׀א֞ךויס׊ו׀ילן דעם ווייטעךדיקן 
גאַנג ׀ון געשעענישן. ווען מע הא־ט נא־ך געךא֞נ׊ט ממש אין 
די גאַסן ׀ון ׀ךייד אין זומעך 7191, אַז א֞ט איז געקומען דעך 
גךויסעך און ליכטיקעך טא־ג ׀אַך אַלע ׀עלקעך ׀ון ךוסלאַנד, 
איז אויסגעקומען שו העךן ׀ון אים אַךויסזא֞גונגען ׀ון שךעק 
׀אַך ווייטעךדיקע אַנטוויקלונגען און אַז לענין און שךא֞׊קי 
זיינען גע׀עךלעכעך ווי מע מיינט, מיט דעךמא֞נען ׀אַךאַלעלן ׀ון 
דעך גךויסעך ׀ךאַנ׊ייזישעך ךעווא֞לו׊יע. ווען די בא֞לשעוויקעס 
זיינען געקומען שו דעך מאַכט און אַנדעךע הא־בן זיך געטךייסט 
אַז דא֞ס איז נא֞ך אויף אַ ווייל, הא־ט עך געווא֞ךנט אַז מען זא־ל 
זיך ניט ׀אַךשלע׀עךן מיט אַזאַ איינדיידעניש. עך איז געווען 
ממש קךאַנק ווען זיי הא־בן ׊עטךיבן די דעמא֞קךאַטישע ג׹ינ- 
דונגס-׀אַךזאַמלונג און מיט ׊יטעךניש געךעדט וועגן אַ גייעך 
ךא֞מאַנא֞וו-שייט („נא֞וואַיאַ ךא֞מאַנא֞וושטשינאַ“) אויף דוךות. און 
ווען עך איז אַנטלא֞׀ן ׀ון היסלעךיזם און געקומען קיין ךיגע 
און הא־ט געלעבט אין אַ שיינעך און וואַלדיקעך ׀א֞ךשטא֞ט, 
א֞׀֌געזונדעךט און ׀אַךטי׀ט אין ׀אַךענדיקן זיין געשיכטע, הא־ט 
עך מיט טךעךן אין די אַלטע אויגן געךעדט : מע ׀אַךשטייט 
ניט ווי גךויס עס איז דא֞ס אומגליק ׀אַך דעך גאַנ׊עך וועלט 
און ווי גךויס עס איז די קאַטאַסטךא֞׀ע ׀אַךן יידישן ׀א֞לק. 
און דא֞ס איז געווען ׀אַך דעם יא־׹ 8391 מיט זיינע ׀֌א֞גךא֞מען 
אין דייטשלאַנד. א֞בעך אויך עך, דעך גךויסעך היסטא֞ךיקעך, 
הא־ט א׀ילו אין אַ קא֞שמאַךן-נאַכט זיך ניט געקענט ׀א֞ךשטעלן 
אַז זיינע אייגענע יא־׹ן וועלן ׀אַךשניטן וועךן דו׹ך קידיש-השם, 
און אַז אים וועט נא־ך אויסקומען אויס׊וךו׀ן שו די אַךומיקע 
יידן, ווא֞ס הא־בן געזען ווי מע שלע׀֌ט אים, דעם אַלטן און קוים- 
לעבעדיקן, שו דעך שחיטה : „יידן, ׀אַךשךייבט ! יידן, געדענקט!“ 
און ווען עס קומט אויס גאַנץ א֞׀ט שו טךאַכטן, ווי בלינד מי׹ 
זיינען אַלע געווען, — קומט .אויך אַךויף דעך געדאַנק : אַ׀ילו 
שמעון דובנא־וו, ווא֞ס איז געווען נוטה שו מו׹א ׀אַךן יידישן 



41 



גו׹ל, ווייל די יידישע געשיכטע הא־ט אים אַזוי א֞נגעלעךנט, 
אַ׀ילו עך, ווא֞ס הא־ט ׀א֞ךויסגע׀ילט קאַטאַסטךא֞׀ע — הא־ט ניט 
געקא֞נט וויסן ווי מאוימדיק זי וועט זיין. 



און עך הא־ט עס ניט געקא֞נט וויסן. סוף-כל-סוף איז עך 
געווען אַ זון ׀ון דעם א֞׀֌טימיסטישן 91טן יא֞ךהונדעךט. עך 
איז געווען דוךכגענומען דו׹ך און דו׹ך ׀ון די אידייען ׀ון 
בסדךדיקן ׀֌ךא֞גךעס, הגם מיט באַךג-אַךא֞׀֌ן און מיט ׀אַךדךייע- 
נישן. ביי זיין גאַנ׊עך א֞׀֌געהיטשייט, דעך געמא֞סטנקייט ווא֞ס 
הא־ט געשטעקט ניט גא־׹ אין זיין ׹יידן און שךייבן, און ניט נא֞ך 
אין זיין טךאַכטן, נא֞ך אין מהות ׀ון זיין ׀֌עךזענלעכקייט — איז 
עך געווען אַן א֞׀֌טימיסט טיף ביזן ג׹ונט. דא֞ס איז געווען זיין 
עכט-יידישע יךושה. ווא֞סעך חו׹בן עס זא־ל ניט אַךא֞׀֌׀אַלן 
אויף יידישע ×§×¢×€ÖŒ, קומט נא־ך דעך תקו׀ה ׀ון חו׹בן — אוי׀בוי, 
ווייטעך-לעבן, ווייטעך-גיין. 



שמעון דובנא־וו הא־ט דוךכגעלעבט זיין אייגן לעבן אין אויסעך- 
געוויינטלעכעך באַשיידנקייט און מיט ׊וךיקגעהאַלטנקייט. עך 
איז געווען אַ מסת׀֌ק במועט. עס איז געווען גענוג אים א־נשוקוקן 
כדי שו זיין זיכעך אַז א֞ט דעך מענטש וועט זיך ניט לא־זן 
׀אַך׀יךן ׀ון קיין שום מין יש׹-הךע. אינגאַנ׊ן אַ „׀ךישך“, 
א־ן די מ׊וות ׀ון שולחן-עךוך, איז עך געווען אַן אויסגעהאַל- 
טענעך מחמי׹ אויף זיך און הא־ט גע׀יךט אַזאַ ׹יין לעבן, ווא֞ס 
יעדעך שדיק ווא־לט עס געמעגט מקנא זיין (אויב עס איז ׀אַךאַן 
קנאה אויך ביי אַ שדיק). עך הא־ט זיכעך געוואוסט זיין אייגענעם 
וועךט און זיך געהאַלטן מיט וועךדע. א֞בעך עס איז קיין איינשיק 
מא־ל ניט אויסגעקומען שו באַמעךקן ביי אים דא֞ס אַךויסשטעלן 
זיך, דא֞ס אַךויסךוקן זיך מיט דעם אייגענעם איך — ניט דיךעקט, 
ניט א׀ילו אומדיךעקט. עס הא־ט געווייט ׀ון אים מיט באַ- 
שיידנקייט ׀ון עכטעך ׀֌עךזענלעכעך גךויסקייט. עס איז געווען 
ג׹ינג שו זיין אין זיין מסיבה. עס איז געווען ג׹ינג מיט אים 
שו דיסקוטיךן, ניט מסכים שו זיין מיט אים, און דעךביי הא־ט 
מען קיינמא־ל זיך ניט געדאַך׀ט ׹יכטן אויף אַ באַמעךקונג 
ווא֞ס זא־ל אַ שטא֞ך טא־ן. ישוב-הדעת און ׊וךיקגעהאַלטנקייט 
׀ון אמתן תלמיד-חכם איז געווען אַ מין שיין אַךום זיין ׀֌עך- 
זענלעכקייט. 



דעךיבעך איז עך געווען אַזוי איינגעהאַלטן און דזשענטעל- 



מעניש אין זיין ׀֌א֞לעמיק, ווא֞ס איז תמיד געווען אַ ׀֌א֞לעמיק 
בנוגע אידייען, א֞בעך ניט קעגן דעך ׀֌עךזא֞ן. א֞ט אין דעם 
שמועס מיט די ד׹יי סטודענטן, ווא֞ס וועךט דא־ ׀ךיעך דעך- 
שיילט, הא־ט עך גע׀ךעגט, שי מע הא־ט געלישנט אַחד-העמען. 
אים איז ניט איינגע׀אַלן שו ׀ךעגן, שי מען הא־ט געלייענט זיינע 
אייגענע „ב׹יוו וועגן אַלטן און נייעם יידנטום“. אים הא־ט ׀אַך- 
דךא֞סן דעך אויסדךוק „העך“, ווא֞ס זישטלא֞ווסקי הא־ט געני׊ט 
אין ׀֌א֞לעמיק קעגן אים. עך הא־ט ניט ליב געהאַט שו ׹יידן 
וועגן די ווא֞ס ׀֌א֞לעמיזיךן מיט אים. עס איז קיינמא־ל ניט 
אויסגעקומען שו העךן ע׀֌עס אַן אַךא֞׀֌מאַכנדיקע באַמעךקונג 
וועגן די ווא֞ס זיינען אַךויסגעטךא֞טן קעגן אים. עך איז געווען 
אַזוי דוךכגענומען ׀ון מידות-טובות אַז עס הא־ט זיך געדאַכט, 
זיי זיינען ביי אים אַזוי נאַטיךלעך אַז עך דאַךף זיך ניט א֞׀֌היטן. 
א֞בעך ווען מע טךאַכט וועגן ׀אַךשיידענע ׀אַלן און ע׀֌יזא֞דן, 
מוז מען דא־ך קומען שום אויס׀יך, אַז שמעון דובנא־וו הא־ט גע- 
אַךבעט אויף זיך און אויף זיין כאַךאַקטעך און הא־ט זיך אַךוי׀- 
געאַךבעט שו זיין לויטעךקייט און שיכטיקייט. 



דעך איינד׹וק ׀ון יענעם ווינטעךדיקן טא־ג, ווא֞ס איז געווען 
אויסגע׊יךט מיט בלענדיקן שניי און ׀אַךגא֞סן מיט זון, ׀ון דעך 
עךשטעך נא֞ענטעך באַגעגעניש מיט שמעון דובנא־וון, א֞ט דעך 
עךשטעך איינד׹וק איז ׀ֿאַךבליבן אויף שטענדיק — אויך נא־ך 
די ׀יל׊א֞ליקע באַגעגענישן און אַ׀ילו „׊ונוי׀שטויסן“ אין די 
ווייטעךדיקע יא־׹ן. שיכטיק און ליכטיק — דא֞ס איז די שמעון 
דובנא־וו-געשטאַלט. 



1 



שמעון דובנא֞ווס באַנעמען יידישע געשיכטע 



עס זיינען ׀אַךאַן אַ סך ווא֞ס זיינען מחולק מיט דובנא־וון 
דעם דענקעך, א֞בעך אויך זיי הא־בן לויבוועךטעך וועגן דובנא־וון 
דעם היסטא֞ךיקעך. אין תוך איז א֞בעך שוועך א֞׀֌׊וךייסן איינס 
׀ון דא֞ס אַנדעךע. זיין הוי׀ט-אוי׀טו ווי אַ היסטא֞ךיקעך איז 
דא־ך אַ ךעזולטאַט ׀ון דעם ווא֞ס עך איז געקומען מיט זיין שיטה 
און זיין קוק אוי׀ן יידישן ׀א֞לק, אוי׀ן גאַנ׊ן גאַנג ׀ון זיין גע- 
שיכטע און זיין אויסקוק אויף די מעגלעכקייטן ׀ון אַ שע׀עךישן 
עתיד. עבך, הווה און עתיד הא־בן זיך ביי אים געהאַט ׊ונוי׀גע- 
בונדן אין איין קנו׀֌. מיט דעם איז עך געווען ענלעכעך שו די 
גא־׹ אַלטע ב׹א־ניק.עךס-שךייבעךס איידעך שו די ווא֞ס הא־בן 
׀ונאַנדעךגעבויט די חכמת היהדות אין דייטשלאַנד. 



אין דעם קךיטישן יא־׹ 1881 איז שמעון דובנא־וו געווען 
אַן 12-יא֞ךיקעך יונגעך מענטש ווא֞ס זוכט אַ וועלטבאַנעם. עך 
איז ניט מיטגעךיסן געווא֞ךן ניט מיט ביל“ו און ניט מיט עם- 
עולם ; עך איז ניט געווא֞ךן קיין שום חובב, ניט געווא֞ךן קיין 
בעל-תשובה, א֞בעך געווא֞ךן אַ זוכעך, אַן א֞נגעשטךענגטעך 
זיכעך. און אויף זיינע זוכענישן איז עך געווא֞ךן אַ גייעך איבעך 
דעך יידישעך געשיכטע. זיין עךשטעך גךויסעך חידוש איז גע- 
ווען : ׀֌ךואוון גע׀ינען דו׹ך דעך יידישעך געשיכטע אַ קא־מ.׀֌אַס 
׀אַךן ׀אַךן ווייטעך אין יידישן לעבן. די געשיכטע איז אויסגע- 
קליבן געווא֞ךן ווי דעך מו׹ה-ד׹ך ׀אַך די ווא֞ס בלא֞נדזשען אין 
ד׹כי-החייס. ניט קיין איינ׊יקע, לכתחילה א֞נגענומענע אידיי 
זא־ל באַלייכטן דעם וועג, נא֞ך דא֞ס ווא֞ס עס לא־זט זיך א֞׀֌לעךנען 
׀ון דעך גאַנ׊עך יידישעך געשיכטע. 



אין דעם שטעקט שוין יענע אַנטי-דא֞גמאַטישקייט ווא֞ס 
איז אַזוי כאַךאַקטעךיסטיש ׀אַך דעם מענטשן. דא־ איז שוין 
קא־נטיק אַ ׀אַךמעסט אַךויס׊וש׀֌ךינגען ׀ון ביז אים א֞נגע- 
גומענע ׀א֞ךמלען און ׀ון דעם ווא֞ס איז געווא֞ךן ׀֌א֞׀֌ולעך אין 
די אומךואיקע אַכ׊יקעך יא־׹ן ׀ון ׀אַךגאַנגענעם יא֞ךהונדעךט. 



71 



דא֞ס באַ׀ךייען זיך איז ניט א֞נגעקומען ג׹ינג. דעך יונגעך 
דובנא־וו הא־ט זיך געמוזט אַ לענגעךע שייט ךאַנגלען מיט זיך 
גו׀א, ביז עך הא־ט געקענט ׀֌טוך וועךן ׀ון דעם ׀אַךש׀֌ךייטן 
קוק אַז יידן זיינען סך-הכ֌ל אַ ךעליגיעזע גךו׀֌ע, א֞בעך ניט קיין 
נאַ׊יע. עךשט ווען עך איז געווא֞ךן נענטעך שו דךייסיק יא־׹ 
הא־ט זיך גענומען אויס׀וךעמען די סיסטעם געדאַנקען ווא֞ס מי׹ 
קענען א֞נךו׀ן דובנא־וויזם. 



׀ון השכלה ׊יען זיך די ׀עדעם שום ׊יוניסטישן נאַ׊יא֞- 
נאַליזם ; ׀ון השכלה קני׀֌ן זיך בינדונגען מיט דעך ךעווא֞לו- 
׊יא֞נעךעך באַוועגונג ביי יידן ; ׀ון השכלה ווא֞קסט אויך אַךויס 
דעך דובנא־וויזם. און א֞ט די שיטה איז אַךויסגעקומען ׀ון שטו- 
די׹ן יידישע געשיכטע. יידידש געשיכטע איז ׀אַך דובנא־וון 
׀ךיעך געווא֞ךן דא֞ס ׀עלד ׀אַךן אינטעלעקטועלן זוכן, און 
עךשט דעךנא֞ך איז עס געווא֞ךן דא֞ס ׀עלד ׀אַך ׀א֞ךשן און 
אוי׀שטעלן דעם אייגענעם גךויסן בנין. ׀ון דעם דענקעך איז 
געווא֞ךן דעך היסטא֞ךיקעך, און דעך היסטא֞ךיקעך הא־ט ׀אַך- 
גךונט׀עסטיקט דעם דענקעך. 



שמעון דובנא־וו הא־ט ׀אַךש׀֌ךייט ביי יידן דעם אינטעךעס 
שו געשיכטע, עך הא־ט געלעךנט זאַמלען מאַטעךיאַלן און איז 
אַליין געווא֞ךן אַן עךשטךאַנגיקעך זאַמלעך ; עך הא־ט אויסגע- 
׊ייכנטע ׀֌ךט-אַךבעטן וועגן משיח-באַוועגונגען, וועגן חסידות 
(גא־׹ אַ גךויסע און ביז היינט וועךט׀ולע אַךבעט), וועגן וועד- 
אךבע-אך׊ות, וועגן יידן אין די לע׊טע יא֞ךהונדעךטעך אין 
מז׹ח-אייךא֞׀֌ע און נא־ך אַנדעךע. א֞בעך זיין גךויסקייט באַשטייט 
דעךעיקך אין דעם ווא֞ס עך, דעך ׀א֞ךשעך, איז ניט ׀אַךבליבן 
בלויז דעך ׀אַכמאַן, נא֞ך ווא֞ס עך איז תמיד געווען ׀אַךכאַ׀֌ט ׀ון 
דעם גאַנ׊ן געלויף, ׀ון דעם ׀ולן ׀יך-טויזנט-יא־׹יקן שטךא֞ם 
ישישע געשיכטע. ווא֞ס איז דעך מאי-קא֞-משמע-לן ׀ון אונדזעך 
געשיכטלעכן לעבן ז ווא֞ס הא־בן מי׹ ׀ון דעם ׀אַך זיך און 
׀אַךן היינט און בכן אויך ׀אַךן מא־׹גן ז דא֞ס איז דעך דובנא־- 
וויסטישעך ׊וגאַנג שו געשיכטע. עס גייט אין לע׊טן סך-ה׹ל 
ניט אין דעם ווי׀ל מי׹ קענען שוין די געשיכטע, ווא֞ס מי׹ 
הא־בן אין אי׹ אויסגע׀א֞ךשט, נא֞ך ווא֞ס זי הא־ט אונדז געגעבן, 
ווא֞ס זי הא־ט אונדז געלעךנט. 



דובנא֞ווס גךויס לעבנסוועךק הייסט „ווסעמיךנאַיאַ אים- 



81 



טא֞ךיאַ יעווךעיסקאַווא֞ נאַךא֞דאַ“, די וועלט-געשיכטע ׀ון יידישן 
׀א֞לק. עס איז ניט קיין געשיכטע ׀ון יידן, נא֞ך ׀ון שו׊ן ׀א֞לק, 
ב׀יךוש ׀ון ׀א֞לק. און עס איז אַ וועלט ׀אַך זיך, אַ גאַנ׊ע 
וועלט. און עס איז געקני׀֌ט און געבונדן מיט דעם ווא֞ס מע 
ךו׀ט געוויינטלעך א־ן וועלט-געשיכטע, ווען מע מיינט מיט דעם 
שו זא־גן : די געשיכטע ׀ון די וויכטיקסטע קולטו׹-׀עלקעך. 
אין זיין אַךיינ׀יך שו א֞ט דעך „וועלט-געשיכטע“ שךייבט דוב- 
נא־וו : „דעך גו׹ל ׀ון יידישן ׀א֞לק הא־ט זיך אַזוי אויסגע׀וךעמט 
אַז עס הא־ט אַליין זיין אייגענע אַלוועלטלעכע געשיכטע . . . 
כמעט אוי׀ן גש׊ן שטח ׀ון דעך קולטו׹-וועלט . . . און אין 
גאַנ׊ן משך ׀ון היסטא֞ךישן לעבן ׀ון דעך מענטשהייט“. דא֞ס 
אַליין גיט אַ הייב אַךויף די געשיכטע ׀ון אַ קליין ׀א֞לק און אַ 
שטעל אַוועק אין דעך בךייטסטעך ׀֌עךס׀֌עקטיוו. א֞בעך דובנא־וו 
היט זיך דעךביי אויס ׀ון אַ „טעא֞לא֞גישן“, ווי עך ךו׀ט עס, 
אתה-בחךתנו. עך שטךייכט כסדך אונטעך אַז אויב מי׹ זיינען 
געווען אַ לעךעך ׀ון ׀עלקעך, זיינען מי׹ גלייכשייטיק אויך 
געווען אַ גוטעך ת֌למיד ביי אַ שא־ל ׀עלקעך. מי׹ זיינען א֞בעך 
די מיטגייעךס מיטן גאַנ׊ן שטךא֞ם געשיכטע ׀ון דעך מענטש- 
הייט, מיטגייעךס און מיטבאַוויךקעךס און מיטבאַוויךקטע. 



די יידישע געשיכטע איז ניט בלויז ווא֞ס אַנדעךע הא־בן 
מיט אונדז א֞דעך קעגן אונדז געטא֞ן, נא֞ך דעךעיקך ווא֞ס מי׹ 
אַליין הא־בן געטא֞ן און אוי׀געטא֞ן. עס איז ניט אמת אַז מי׹ 
זיינען ווען ניט איז ,געווען נא֞ך אַן א֞ביעקט ׀ון און ׀אַך דעך 
געשיכטע, נא֞ך אין זייעך אַ גךויסעך מא֞ס אויך דעך סוביעקט, 
דעך שע׀עךישעך יסוד ׀ון דעך איעענעך געשיכטע. או֌ן א֞ט 
די אייגענע שע׀עךישקייט איז דעך עיקך און דאַךף באַלויכטן 
וועךן ׀ון דעך געשיכטע-שךייבונג. און א֞ט די שע׀עךישקייט 
איז ניט באַגךענע׊ט אין שייט און איז ניט ׊וגעבונדן שו איין 
לאַנד, אַ׀ילו ניט שום אייגן-אייגענעם לאַנד אךץ-ישךאל, נא֞ך 
זי איז אומעטומיק און אַל׊ייטיק. און א֞ט די שע׀עךישקייט 
איז אויך ניט בלויז אין תחום ׀ון אַבסטךאַקטן געדאַנק, ׀ון 
׀ילא֞סא֞׀יע און ׀֌א֞עזיע און אַנדעךע אינטעלעקטועלע און קול- 
טוךעלע דעךגךייכן — נא֞ך א֞ט די שע׀עךישקייט איז אויך אין 
דעם טא֞גטעגלעכן לעבן, אין די ׀א֞ךמען ׀ון לעבן ׀אַךן כלל 
ווי ׀אַךן יחיד. 



91 



עס איז ניט ג׹ינג א֞נגעקומען דובנא־וון זיך שו באַ׀ךישן 
׀ון דעם ווא֞ס עך ךו׀ט א־ן די „ס׀֌יךיטואַליסטישע קא֞נ׊ע׀֌׊יע“, 
דא֞ס הייסט ׀ון דעך שיטה אַז אונדזעך געשיכטע איז די גע- 
שיכטע ׀ון ליידן און ׀ון גייסטיקייט. מי׹ זיינען טאַקע ליידעך 
זייעך א֞׀ט די געליטענע און ניט זעלטן אויך די דעךהויבענע 
און באַלויכטענע ׀ון אונדזעך געליטנקייט. א֞בעך דא֞ס איז ווייט 
ניט אַלץ. מי׹ זיינען אַליין אויך די ווא֞ס הא־בן גע׀וךעמט 
אונדזעך אינעווייניקסט לעבן, גע׀וךעמט אַנדעךשדיק און ביז 
אין אַ געוויסעך מא֞ס אַ׀ילו ׀ךיי אין די שוועךסטע באַדינגונגען. 



שמעון דובנא־וו ךו׀ט א־ן א֞ט די קא֞נ׊ע׀֌׊יע זיינע „סא֞׊יא֞- 
לא֞גישע“. בלויז אין אַ געוויסן זיגען איז עס אַ ךיכטיקעך נא֞- 
מען, ווייל שמעון דובנא־וו זוכט די געזעלשאַ׀טלעכע כוחות ווא֞ס 
ווי׹קן אין יעדעך תקו׀ה באַזונדעך און ׀֌ךואווט זיי אַךויס- 
שטעלן. עך וויל אויך געבן די גאַנ׊ע ש׀֌יל און די אינעוויי- 
ניקסטע ׀אַךהעלטענישן ׀ון די באַזונדעךע גךו׀֌עס אין דעך 
יידישעך געזעלשאַ׀ט. א֞בעך זיינע דיךעקטע און אומדיךעקטע 
תלמידים הא־בן אַ סך מעך זיך ׀אַךטי׀ט אין דעם. עך אַליין 
הא־ט דא־ מעך מ׹מז געווען אויף אַ ד׹ך ווי אים באמת דוךבגע- 
גאַנגען. גיכעך ווא־לט מען עס געמעגט א֞נךו׀ן אַ ׀א֞לקס-אינדיווי- 
דואַליסטישע שיטה. דעך געשיכטע-שךייבעך דאַךף אויסגע׀י- 
גען אין ווא֞ס עס באַשטייען די באַזונדעךקייטן ׀ון זיין א֞ביעקט, 
דעם ׀א֞לק, ווי אַזוי א֞ט די באַזונדעךקייטן הא־בן זיך אַךויסאַנט- 
וויקלט, ווי אַזוי זיי זיינען אוי׀געהיט געווא֞ךן א֞דעך געביטן גע- 
ווא־׹ן און ווי זיי הא־בן זיך אַךויסאַנט׀֌לעקט אין יעדעך תקו׀ה 
באַזונדעך. 



און ווי יעךעך טי׀עך ךעיון גייט עס אַךויס ׀ון די ךאַמען 
׀ון ׀֌א֞זיטיוויזם און ׀אַקטואַליזם, הגם דובנא־וו אַליין הא־ט זיך 
געהאַלטן ׀אַך אַ ׀֌א֞זיטיוויסט ווא֞ס איז ווייט ׀ון יעדעך מיט- 
טיק. ביי דובנא־וון ׊ווישן די שוךות און איבעך די שוךות טא֞- 
קומט זיך ממש אַ מיסטעךיעזע דךאַמע ׀ון דעך יידישעך גע- 
שיכטע : דא֞ס יידישע ׀א֞לק אַליין הא־ט זיך אויסגעקליבן זיין 
ד׹ך, דעך ייד איז דעך שמיד ׀ון זיין געשיכטע און ׀ון זיין 
לעבן. ניט נא֞ך ליידן און גייסטיקייט — גא־׹ אויך די ווא֞כעדי- 
קייט אַזוי ווי דעך שבת, ניט נא֞ך די בענקשאַ׀ט נא־ך גאולה, 
נא֞ך אויך די ג׹ויקייט ׀ון גלות, אַלץ איז אין תוך אַ ׀֌ועל- 



02 



יושא ׀ון כאַךאַקטעך ׀ון דעם אינדיוויד ווא֞ס הייסט ישיש 
׀א֞לק. די דךאַמע ׀ון דעך יידישעך געשיכטע וועךט דוךכדעם 
׀אַךטי׀ט און ק׹יגט נייע אויסמעסטונגען. אויף אַ טךוקענעם, 
אַ סך מעך באַשיקדענעם או׀ן און ׀א֞ךמוליךט מיט אַ סך ניט- 
דעךזא֞גטקייטן באַקומט זיך עס ביי דובנא־וון אַזוי : „דעך יודאַ- 
איזם וועךט גע׀וךעמט לויט דעך סא֞׊יאַלעך עקסיסטענץ ׀ון 
׀א֞לק, א֞בעך ניט ׀ֿאַךקעךט“. אַוודאי נעמען מי׹ א־ן א֞ט די 
דא֞זיקע ׊וךיקגעהאַלטענע ׀א֞ךמוליךונג, א֞בעך דובנא֞ווס איי- 
גענעך קוק איז דא־ך אַ סך ווייטעך און טי׀עך. 



ביי גךע׊ן, ווא֞ס איז געווען אַזאַ אויסגע׊יק גטעך שךייבעך 
און שילדעךעך ׀ון געשטאַלטן, זיינען דא־ אַ סך העלדן ׀ון 
גייסט. ביי דובנא־וון איז אייגנטלעך ׀אַךאַן נא֞ך איין איינ׊יקעך 
העלד — דא֞ס יידישע ׀א֞לק. און א֞ט דעך העלד ךאַנגלט זיך 
מיט דעך וועלט און מיט זיך, און אין א֞ט דעם כסדךדיקן ׀יך- 
טויזנט-יא־׹יקן געךאַנגל ׀וךעמט זיך אויס די וועלט-דךאַמע 
ווא֞ס הייסט געשיכטע ׀ון יידישן ׀א֞לק. די מוחות זיינען דעם 
העלדס, דעך באַגעך זיך שו ךאַנגלען איז דעם העלדס, דעך 
׹שון שו לעבן און שו שאַ׀ן איז דעם העלדס. און שמעון דובנאַךו 
איז בבל נ׀שו ׀אַךליבט אין א֞ט דעם אויסטעךלישן העלד. 



גלויבן אין א֞ט דעם העלד און ליבשאַ׀ט שו אים זיינען דעך 
סוד, ׀אַךווא֞ס דובנא־וון הא־ט זיך איינגעגעבן אוי׀׊ושטעלן זיין 
,מא֞נומענטאַלן בנין ׀ון אַ גאַנ׊עך און סינטעטישעך יידישעך 
געשיכטע. ווען דא֞ס ׀עלט חלילה, קען מען זיין דעך בעסטעך 
׀אַכמאַן מיט דעך ׀יינסטעך טעכניק — און דא־ך ניט וועךן 
קיין גךויסעך היסטא֞ךיקעך ׀ון אונדזעך ׀א֞לק. 



אין לעבן ׀ון אַ יחיד זיינען ׀אַךאַן ׀אַךשיידענע שייטן, מעך 
און ווייניקעך ׀֌ךא֞דוקטיווע. א֞בעך אויב דעך יחיד איז אַ מון 
א֞דעך כא֞טש אַ שע׀עךישע ׀֌עךזענלעכקייט, זיינען אויך די 
זאַמדיקעךע תקו׀ות ׀ון זיין לעבן געבונדן מיט די שוואַך׊עך- 
דיקע און ׀ךוכטיקע. אַזוי איז אויך דובנא֞ווס קוק אויף די ׀אַך- 
שיידענע תקו׀ות ׀ון אונדזעך געשיכטע. ניטא־ קיין שום תקו׀ה 
אין דעך יידישעך געשיכטע ווא֞ס זא־ל זיין בלויז ׀֌אַךאַזיטיש- 
אומ׀֌ךא֞דוקטיוו. תמיד הא־ט זיך געקא֞סט אין דעך יידישעך קיך 
און כסדך איז געוואַקסן דעך אינדיוויד — דא֞ס יידישע ׀א֞לק. 
עס הא־ט תמיד זיך גענעךט מיט די אייגענע זאַ׀טן און תמיד 



שמעון דובנא֞ווס הוי׀ט-באַגךיף „גייסטיקע 
נאַ׊יע“ 



דובנא־וו דעך דענקעך און דובנא־וו דעך היסטא֞ךיקעך איז 
ניט קיין סיאַמעך שווילינג, נא֞ך אַ טי׀ע א֞ךגאַנישע שווייאייניקייט 
ווא֞ס קען דו׹ך קיין שום א֞׀֌עךאַ׊יע ניט ׀ונאַנדעךגעשיידט וועךן. 
הן ביים באַגךינדן דעם יידישן אויטא־נא־מיזם, הן ביים שאַ׀ן 
אַ ד׹ך ׀אַך געשיכטע-׀א֞ךשונג, הן אין זיין יידישעך געשיכטע- 
׀ילא֞סא֞׀יע באַזיךט זיך שמעון דובנא־וו אויף דעם באַגךיף 
„גייסטיקע נאַ׊יע“. איז דעךיבעך נייטיק אַךיינ׊וטךאַכטן זיך אין 
א֞ט דעם דובנא֞ווישן יסוד. 



ווא֞ס דובנא־וו ךו׀ט א־ן „נאַ׊יע“ הא־ט מען אין דעך ליטע- 
ךאַטוך ׀ון דעך נאַ׊יא֞נאַלעך ׀ךאַגע אין אייךא֞׀֌ע געוויינטלעך 
געךו׀ן נאַ׊יא֞נאַליטעט, כדי שו מאַכן אַ חילוק ׊ווישן ׀עלקעך 
מיט מלוכהשעך זעלבשטענדיקייט און די ׀עלקעך ווא֞ס זיינען 
בלויז מיעוטים אויף אַ טעךיטא֞ךיע ׀ון אַ סואוועךענעך נאַ׊יע. 
שמעון דובנא֞ות איז ניט גע׀עלן געווא֞ךן די דא֞זיקע טעךמינא֞- 
לא֞גיע, ווייל עך הא־ט ניט געווא֞לט אַז אַזאַ וויכטיקעך אונטעך- 
שייד זא־ל זיך א֞נש׀֌אַךן אויף אַ סו׀יקס. עך הא־ט בעסעך גע- 
ווא־לט אַ גאַנ׊ן אַדיעקטיוו שום ווא־׹ט „נאַ׊יע“. אין די ענג- 
ליש-ךעדנדיקע לענדעך און אויך אין ׀ךאַנקךייך איז דעך מעך- 
מין „נאַ׊יע“ בכלל ניט ׀֌אַסיק ׀אַך אונדז יידן. ׊ווישן די זעקס 
באַטייטן ווא֞ס וועבסיטעך גיט ביים ווא־׹ט „נעישא֞ן“ איז דעך 
עךשטעך : „אַ ׀אַךבינדונג ׀ון מענטשן ווא֞ס וואוינען אין דעם זעל- 
מיקן לאַנד אַ.דעך ׀אַךאייניקט אונטעך דעך זעלביקעך ךעגיךונג“. 
אויך דעך ׊ווייטעך באַטייט, וואו עס ךעדט זיך וועגן אַ ׀א֞לק 
ווא֞ס איז איינגענומען געווא֞ךן ׀ון אַן אַנדעךן און ווא֞ס לעבט 
אויף זיין טעךיטא֞ךיע אונטעך דעך העךשאַ׀ט ׀ון דעם באַ- 
׊ווינגעך — הא־ט זיך גע׀֌אַסט ׀אַך אונדז אין ׀אַךשיידענע 
תקו׀ות ׀ון בית-שני, ביז עס איז געקומען די ׊עש׀֌ךייטונג 
איבעך דעך וועלט. דעך טעךמ.ין נאַ׊יא֞נאַליטעט ׀אַסט זיך יא־ 



42 



׀אַך אונדז. א֞בעך ׀֌ונקט אַזוי גוט קענען מי׹ אויסקומען מיט 
דעם ׀שוטן און טא֞גטעגלעכן ווא־׹ט ׀א֞לק. ווען מי׹ וועלן נישן 
א֞ט דא֞ס ווא־׹ט, איז עס אין הסכם מיט שמעון דובנאַךוס באַ- 
נעם : עך הא־ט דא־ך געשךיבן די געשיכטע ׀ון יידישן ׀א֞לק, 
און עך ׀אַךבייט כסדך דא֞ס ווא־׹ט „נאַ׊יע“ מיטן ווא־׹ט ׀א֞לק 
אין די „ב׹יוו וועגן אַלטן און נייעם יידנטום“. 



א֞בעך עס גייט ניט בלויז אין אַ ווא־׹ט. דעך עיקך איז 
דא־ך דעך סכום אייגנשאַ׀טן א֞דעך שטךיכן ווא֞ס מע נעמט 
׊ונויף אונטעך דעם ווא־׹ט. און דא־ איז „נאַ׊יא֞נאַלע קולטו׹“ 
געווא֞ךן דעך א֞נש׀֌אַך. נא־ך ׀ךיעך איז געווען די ׹ייד וועגן 
נאַ׊יא֞נאַלע אייגנשאַ׀טן, גע׀ילן, נטיות. ווען מע נעמט ׊ונויף 
׹מזים און ׊יטאַטן ווא֞ס שמעון דובנא־וו נישט, זעט מען אַז עס 
הא־ט געהאַט אַ ווי׹קונג אויף אים דעך דייטש עךדעך ׀ון 
81טן יא֞ךהונדעךט, און עס הא־ט אים געשטויסן א֞נ׊ונעמען און 
שו באַךעכטיקן קולטו׹-נאַ׊יא֞נאַליזם — דעך גךויסעך ךוסישעך 
׀ילא֞סא֞ף וולאַדימיך סא֞לא֞וויא֞וו, ווייל דובנאַךו, ווען עך איז 
געווען אַ יונגעך משכיל, הא־ט געהאַט ס׀קות בנוגע דעם עטישן 
וועךט ׀ון נאַ׊יא֞נאַליזם. דזשא֞ן סטואַךט מיל וועךט ניט דעך- 
מא־נט אין עךגעץ ביי דובנא־וון .בשייכות מיט זיין טעא֞ךיע, א֞בעך 
אַזוי ווי עס איז באַקא֞נט אַז א֞ט דעך ענגלישעך קולטו׹-׀ילא֞- 
סא֞ף הא־ט געהאַט אַ גךויסע הש׀֌עה אויף דובנא־וון בכלל, איז 
בדאַי שו דעךמא֞נען מילס ׀א֞ךמוליךונג : „נאַ׊יא֞נא֞ליטעט איז 
באַזיךט מעך אויף שות׀ישך דעך׀אַךונג ווי אויף שות׀ישן 
א֞׀֌שטאַם, ש׀֌ךאַך א֞דעך ךעליגיע“ (ביי מילן ךעדט זיך וועגן 
אייגנשאַ׀טן ׀ון „נא֞׊יע“, א֞בעך דא֞ס אַךויסהייבן שות׀ישע 
דעך׀אַךונג מוז שטויסן שו — הוסטא֞ךישעך דעךו׀אַךונג, 
שות׀ישן היסטא֞ךישן גו׹ל ׀ון אַ ׊עווא֞ך׀ן ׀א֞לק). דא֞ס זיינען 
בלויז קליינע א֞נש׀֌אַךן, ווען מע לא־זט זיך אַוועק זוכן די מקו׹ים 
׀ון דובנא֞ווס הוי׀֌ט-באַגךיף. 



די גךויסע ליטעךאַטוך וועגן דעך נאַ׊יא֞נא֞לעך ׀ךאַגע אין 
עסטךייך מיט די ׀֌א֞ליטישע און הומאַנע באַךעכטיקונגען ׀אַך 
נאַ׊יא֞נא֞לע ךעכט, ווא֞ס ד׹ קאַךל דענעך (מיט די ׀֌סעוודא֞נימען 
סינא֞׀֌טיקוס, ש׀֌ךינגעך) איז זייעך ׀יךש׀֌ךעכעך, און דא֞ס ג׹ינט- 
לעכע וועךק. ׀ון א֞טא֞ באַועך „די נאַ׊יא֞נאַלע ׀ךאַגע“ — דא֞ס 
אַלץ איז געקומען שוין נא֞כדעם ווי שמעון דובנא־וו הא־ט אויסגע- 



אַךבעט זיין ׀א֞ךשטעלונג וועגן דעך „גייסטיקעך נאַ׊יע“ און 
זיינע ג׹ונט-׀א֞דעךונגען ׀ון אויטא֞נא֞ךיע. 



שמעון דובנא־וו הא־ט כמעט אַלע געשע׀֌ט ׀ון אייגענע 
ישישע קוואַלן. לבל ה׀֌חות זינט די שייטן ׀ון משה ׹בינו הא־בן 
יידן זיך באַטךאַכט ווי אַ ׀א֞לק. דא֞ס איז דא־ך געווען ניט סתם 
גע׀יל, נא֞ך ממשותדיקעך מוח אין דעך גאַנ׊עך יידישעך גע- 
שיכטע. ווי זשע קען געמא֞לט זיין אַז מיט ע׀֌עס אַ ׀א֞ךמולי- 
׹ונג א֞דעך דע׀יני׊יע של מען ׀אַךשטעלן א֞דעך ׀אַךלייקעגען 
דעם בולטן היסטא֞ךישן ׀אַקט ז גיטאַ קיין ס׀ק אַז מי׹ ישן 
זיינען אויך אישט אַ ׀א֞לק. די ׀ךאַגע איז נא֞ך : ווא֞ס ׀אַך אַ מין 
׀א֞לק ז 



שוין דעך חומש ךו׀ט אונדז א־ן „גוי קדוש“ און „עס קדוש“. 
דעך געדאַנק וועגן דעך באַזונדעךקייט — נא֞ךמעך, דעך היילי- 
קייט — ׀ון דעך יידישעך ׀א֞לקדש׀ט גייט דו׹ך ווי אַ ךויטעך 
׀א֞דעם דו׹ך אונדזעך גאַנ׊עך ךעליגיעזעך קולטו׹. דא֞ס באַ- 
זידט זיך אויף דעם ווא֞ס יידישע אמונה און ישישע ׀א֞לקישקייט 
זיינען לאַנגע יא֞ךהונדעךטעך געווען היינו-הד. ישךאל ואוךייתא 
איז געווען חד. עךשט אין יא֞ךהונדעךט ׀ון אוי׀קלעךונג, אין 
דעם 81טן ׀ון דעך קךיסטלעכעך עךאַ, הא־ט ׀אַך אַ קליינעם 
טייל ׀ון אונדזעך ׀א֞לק זיך באַוויזן אַ ש׀֌עלטל אין א֞ט דעך 
שו׹יאייניקייט. אין 91טן יא֞ךהונדעךט איז געקומען אַ קא־נטי- 
קעך ךיס. אישט, אין מיטן מעסטן יא֞ךהונדעךט, איז גךויס די 
׊עטומלעניש און דעך ׀֌יךוד-לבבות : זיינען מי׹ יידן אַ ׀א֞לק 
אין וועלט-מא֞סשטאַב ז ווא֞סעך מין ׀א֞לק זיינען ,מי׹ ז זיינען 
מי׹ ווי אַלע אַנדעךע ׀עלקעך ז זיינען מי׹ אַנדעךש ׀ון אַלע 
אַנדעךע ׀עלקעך ז 



יידן זיינען ניט מעך קיין ׀א֞לק — דא֞ס הא־ט געזא֞גט די 
אַסימילאַ׊יע ווי אַ באַךעכטיקונג זיך שו אַסימיליךן. יידן קענען 
ווידעך וועךן אַ נא֞ךמאַל ׀א֞לק, אויב זיי וועלן זיך ׊וךיקקעךן 
אַהיים קיין שיון — הא־ט געזא֞גט דעך קלאַסישעך שיוניזם ׀ון 
העך׊ל און נא֞ךדאַו. יידן זיינען געווען, זיינען געבליבן און וועלן 
ווייטעך בלייבן אַ ׀א֞לק אומעטום ווא־ו זיי לעבן — דא֞ס איז 
שמעון דובנאַךוס שיטה. דא־ איז ניטא־ קיין שום אויב ׀ון דךויסן, 
און דא־ך איז דא־ שטילעךהייט ׀אַךאַן אַן אויב ׀ון אינעווייניק : 



אויב יידן וועלן עס וועלן ! וועגן דעם אַ ביסעלע ש׀֌עטעך. נא֞ך 
׀ךיעך דאַךף מען זיך אומקעךן שו דעם טךאַדי׊יא֞ שטאַנד- 
׀֌ונקט. 



דעך טךאַדי׊יא֞נעלעך געדאַנקען-גאַנג איז געווען אַזאַ : 
יידן זיינען געווא֞ךן אַ ׀א֞לק, יידן זיינען געבליבן אַ ׀א֞לק שוליב 
דעך תוךה ; די תוךה קומט אוי׀ן עךשטן א֞ךט, איז עךשטיק, 
און דא֞ס ׀א֞לק קומט אוי׀ן שווייטן א֞ךט, איז שו׹יטיק. אין די 
לע׊טע עטלעכע דוךות הא־בן מי׹ גענוג אַזעלכע יידן ווא֞ס די 
תוךה גייט זיי כלל ניט א־ן און נא־ך מעך אַזעלכע ווא֞ס זי גייט 
זיי גאַנץ ווייניק א־ן. א֞בעך אישט הא־בן מי׹ אויך אַ סך יידן ווא֞ס 
טךאַכטן אַז די תוךה (אין דעך ׀ולעך א֞דעך אין אַן אַךומגעשני- 
טענעך מא֞ס) איז שוליב דעם יידישן ׀א֞לק. דא֞ס נאַ׊יא֞נאַלע 
גע׀יל איז אין אַזאַ ׀אַל שטאַךקעך ווי דא֞ס ךעליגיעזע. דעך 
אַלטעך טךאַדי׊יא֞נעלעך מלבוש איז דא־ איבעךגעדךייט אויף 
דעך לינקעך זייט. אַזאַ איבעךגעני׊עוועטן גאַךניטעך ט׹א־גן 
די אַלע ווא֞ס ךעדן וועגן אַ ךעליגיעזעך ךאַם ׀אַך אונדזעך קיום 
דא־ אין אַמעךיקע. 



זא־ל אונדז זיין קלא־׹ אין ווא֞ס עס באַשטייט דעך עיקך ׀ון 
א֞ט דעך טעא֞ךעטישעך מחלוקת. אַז די תוךה איז היסטא֞ךיש 
געווען דעך ׀֌אַנ׊עך ׀ון ׀א֞לק ישךאל, די ׀עסטונג ווען מען 
איז געווען באַלאַגעךט ׀ון ךשעותדיקע אומות העולם- — וועגן 
דעם זיינען אייגנטלעך קיין חילוקי-דעות ניטא־. עס איז אויך 
בלי ס׀ק אַז די חכמי-התלמוד זיינען שוין גאַנץ באַוואוסט- 
זיניק געגאַנגען אוי׀ן וועג ׀ון באַווא֞ךע.נען די יידישע אומה, 
ווען זיי הא־בן געבויט אַן אַךומ׊אַמונג אַךום אַן אַךומ׊אַמוב֌ך, 
געמעךט אַ סיג שו אַ סיג. די גמ׹א זא־גט א֞׀ן : מע הא־ט ׀אַך- 
וועךט גויאיש ב׹ויט כדי ,מע זא־ל ניט . . . טךינקען גויאישן 
וויין, און מע הא־ט ׀אַךוועךט גויאישן וויין, כדי מע זא־ל ניט 
חתונה הא־בן מיט גויאישע טעכטעך. אויף זיין גךאַ׊יעזן או׀ן 
הא־ט עס אַזוי געךא֞טן ׀א֞ךמוליךט אַחד-העם : דעך שבת הא־ט 
נא־ך אין אַ גךעסעךעך מא֞ס א֞׀֌געהיט דא֞ס ישישע ׀א֞לק איידעך 
דא֞ס יידישע ׀א֞לק הא־ט א֞׀֌געהיט דעם שבת. א֞בעך די מחלוקת 
גייט ניט בנוגע דעם ווא֞ס עס איז געווען, נא֞ך וועגן דעם ווא֞ס 
וו(וט א֞דעך קען זיין. 



און דא־ איז דובנאַךוס שטעלונג קלא־׹ און בולט, און — מי׹ 
דעכענען — אויך באַלעךנדיק און וועטךחעדיש. זיין שיטה 
זא־גט : אוי׀ן עךשטן א֞ךט איז געווען, איז אישט און הא֞ךף 
ווייטעך בלייבן דא֞ס ישישע ׀א֞לק. די תוך.א די ישישע אמונה 
איז אַ —׀ונג ׀ון דעם יידישן ׀א֞לק, איז אַ טישׁ ׀ון דעך קול- 
טו׹ ׀ון ׀א֞לק. און ווי וויכטיק דעך טייל זא־ל ניט זיין אין אונ- 
דזעךע אויגן — איז עס ךק נא֞ך אַ טייל ׀ון דעם ׀אַלקס 
קולטו׹. איבעך דעך היסטא֞ךישעך ׊ונוי׀געווא֞קסגקייט ׊ווישן 
׀א֞לק און זיין תוךה ךייסט מען ׀אַקטיש איבעך אויך מיטן 
׀א֞לק, ווען מע שליסט זיך א־ן אין אַן אַנדעך ךעליגיעזעך גךו׀֌ע 
(דא־ איז זייעך קלא־׹ דעך חילוק ׊ווישן דעם לא֞גיסט זשיטלאַךו- 
סקי און דעם היסטא֞ךיסט דובנא־וו ז). א֞בעך ישן זיינען אישט 
בשום או׀ן ניט קיין ךעליגיעזע גךו׀֌ע, זיי זיינען אַ ׀א֞לק, 
א֞דעך אַ נאַ׊יע אין דובנא֞ווס טעךמי.נא֞לא֞גיע, א֞דעך אַ נאַ׊יא֞- 
נאַליטעט אין דעך באַגךי׀ן-וועלט ׀ון קעמ׀עךס ׀אַך ךעכט 
׀ון נאַ׊יא֞נאַלע מיעוטים. א־ן אַ בולטן ךאַסן-טי׀֌, א־ן אַ מלוכה-), 
א־ן אַ טעךיטא֞ךיע וואו עס זא־ל וואוינען דא֞ס ׹וב ׀ון ׀א֞לק, א־ן 
אַ ש׀֌ךאַך ווא֞ס זא־ל ׀אַךאייניקן אַלע גלידעך ׀ון דעך גךו׀֌ע 
— זיינען יידן דא־ך אַ ׀א֞לק, ווייל יידן זיינען אַ קולטו׹-היס- 
טא֞ךישע גךו׀֌ע מיטן באַוואוסטזיין ׀ון אַ ׀א֞לק. עס בינדט שו- 
נויף שוךשישע געשיכטלעכע דעך׀אַךונג, שות׀ישעך גו׹ל, 
שות׀ישע קולטו׹, שות׀יש ׀א֞לקס-באַוואוסטזייז. און ווען עס 
ךעדט זיך וועגן אַ יחיד, איז אויך דעך ענין קלא־׹ : אַ יש איז 
דעך ווא֞ס ׀ילט אַז עך איז אַ ייד, ווא֞ס איז אַ יש אין זיין באַ- 
ווא֞וסטזיין. 



ניט קיין דא֞גמע און ניט קיין חקי׹ה איז דא־ דעך א־נהייב 
׀ון באַטךאַכטונג, נא֞ך דעך היסטא֞ךישעך ׀אַקט ׀ון אונדזעך 
׀א֞לקיש זיין אויף דעך וועלט אויך שוויי טויזנט יא־׹ ׀ון גלות, 
ווי אויך דעך ׀אַקט ׀ון אונדזעך אישטיקן ׀ילן זיך און קוקן 
אויף זיך ווי אויף יידן, אינדיווידן ווא֞ס געהעךן שו אַ גךו׀֌ע- 
אינדיוויד — ישיש ׀א֞לק. דא֞ס סוביעקטיווע ביי דעם יחיד 



י) אישט, ווען מי׹ הא־בן שוין אַ ישישע מדינה, בלייבט סייווי דעך 
זעלביקעך געדאַנקען-גאַנג, כל-זמן אין דעך מדינה לעבט ניט הא־ט ׹וב 
׀ון אונדזעך ׀֌א֞לק. 



דעם ייד און דא֞ס א֞ךיעקטיווע ׀ון אונדזעך געשיכטע וועךט 
דא־ ׊ונוי׀געשמא֞ל׊ן אינאיינעם. 



ג׹ונט-ךאגךי׀ן דאַך׀ן גענומען וועךן היסטא֞ךיש. דא־ הא־ט 
דובנא־וו זיכעך זיך ׊ונו֌י׀געטךא֞׀ן מיט די אידישן ׀ון דעם 
דייטשישן ׀ילא֞סא֞ף ווינדעלבאַנד, ווא֞ס עך שיטי׹ט אין דעך 
איבעךךעדאַגיךטעך ׀א֞ךעם ׀ון זיין עךשטן ב׹יוו. ווינדעל- 
באַנד זעט די מענטשלעכע געשיכטע ווי די אַנט ויקלונג ׀ון 
באַזונדעךע קולטו׹-סיסטעמען. לויט דובנא־וון איז עס אַ סינא֞- 
נים שו נאַ׊יא֞נאַלעך קולטו׹. אַזוי ווי אַלע אַנדעךע, דאַךף 
אויך די יידישע „קייטו׹-סיסטעם“ באַטךאַכט וועךן דו׹ך דעם 
גאַנ׊ן היסטא֞ךישן וועג ווא֞ס זי מאַסט דו׹ך. אין דעך עךשטעך 
קולטו׹-סטאַדיע איז מכךיע דעך שות׀ישעך א֞׀֌שטאַם, דעך 
שטאַם, דעך שבט א֞דעך אַ׀ילו אַ ׀אַךבאַנד ׀ון שבטים. אין 
אַ ווייטעךדיקעך אַנטוויקלונג-סטאַדיע איז דעך וויכטיקסטעך 
׀אַקטא֞ך טעךיטא֞ךיע און געוךינטלעך אויך מלוכה. אונדזעך 
׀א֞לק הא־ט אַזוי ׀יל וועךטיקס און דויעךדיק.ס געשאַ׀ן אוי׀ן 
שטח ׀ון קולטו׹ ביי א֞ט די דא֞זיקע סטאַדיעס, אַז עס הא־ט 
געקא֞נט ׀אַךבלייבן אויך אויף ווייטעך אַ קולטוךעלע בשות׀ות- 
דיקייט, ווען יידן זיינען מעך ניט געווען קא֞נ׊ענטךיךט אויף 
איין טעךיטא֞ךיע. אין דעך דךיטעך, דעך העכסטעך סטאַדיע 
׀ון אונדזעך אַנטוויקלונג זיינען מי׹ ׀אַךבליבן אַ ׊ווישן זיך 
געבונדענע קולטו׹-היסטא֞ךישע גךו׀֌ע, דא֞ס הייסט מי׹ זיינען 
געווא֞ךן אַ גייסטיקע נאַ׊יע. מי׹ הא־בן ניט מעך קיין מאַטעךיע- 
לע סימנים ׀ון בינדונג, נא֞ך בלויז גייסטיקע (בבל או׀ן אויף 
ווי׀ל עס ךעדט זיך וועגן עיקךדיקע סימנים). מי׹ יידן זיינען 
אין דעך העכסטעך ׀אַזע ׀ון אַנטוויקלונג ׀ון דעם ׀ענא֞מען 
ווא֞ס הייסט אַ היסטא֞ךיש ׀א֞לק. 



אַ שיבו׹ ווא֞ס הא־ט געשאַ׀ן אַ שות׀ישע קולטו׹, געניסט 
די דא֞זיקע קולטו׹, ׀֌ךא֞דו׊יךט זי דךיטעך און געבךויכט זי וויי- 
מעך — איז אַ גייסטיקע נאַ׊יע. און דא֞ס איז די העכסטע 
!מד׹גה ׀ון אַ נאַ׊יע, און דא־ זיינען ׀אַךאַן די טי׀סטע ׀אַךבינ- 
לונגען, די סאַמע נשמהדיקע. אונדזעך ׀אַךשך׀ט נאַ׊יא֞נאַל 
באַוואוסטזיין זא־גט עדות אויף דעך ג׹ונטיקייט און דעך ממשות- 
דיקייט ׀ון די בינדונגען ׊ווישן דעם יידישן יחיד און זיין 
׀֌א֞לק. די א֞נשטךענגנג ׀ון נאַ׊יא֞נאַלן ווילן ווייטעך שו זיין הא־ט 



92 



אונדז דוךכגעטךא֞גן דו׹ך אַלע ׀֌וךעניותן ׀ון דעך מאַךטיךעך- 
געשיכטע, און א֞ט די א֞נשטךענגונג ׀ון נאַ׊יא֞נאַלן ווילן וועט 
קענען אויך ווייטעך באַווא֞ךענען אונדזעך קיום, און באַוואוסטזיין 
און ווילן זיינען דא־ך גייסטיקע מוחות. זיינען מי׹ יידן אַ גייס- 
טיקע נאַ׊יע, ווא֞ס זי דאַךף ׀ֿאַךשטייט זיך אַ שא־ל מאַטעךיעלע 
באַווא֞ךענישן (למשל, מע דאַךף זי ׀֌שוט לא־זן לעבן און זי לא־זן 
לעבן ווי זי וויל), א֞בעך זי וועךט אין תוך אוי׀געהאַלטן ווי אַ 
נאַ׊יא֞נאַלעך אינדיוויד דו׹ך די אייגענע גייסטיקע מוחות. 



שמון דובנא־וו זעט ניט אין דעם ע׀֌עס ווא֞ס איז ניט נאַ- 
טיךלעך, ווא֞ס זא־ל זיין אַן אייגנשאַ׀ט בלויז ׀ון איין ׀א֞לק. די 
מ ׹גה ׀ון אונדזעך גייסטיקייט איז נא֞ך אַ הויכע און איז 
בולטעך, ווייל אונדז ׀עלן אַ שא־ל ניט-גייסטיקע סימנים. אין 
תוך וועךט יעדעך קולטו׹-׀א֞לק ׀אַךאייניקט דו׹ך גייסטיקייט. 
אַן ענגלענדעך, ווא֞ס עך און אַ׀ילו זיינע עלטעךן זיינען געבא֞ךן 
געווא֞ךן עךגעץ אין אַ ווייט לאַנד, בלייבט אַן ענגלענדעך, ווייל 
עך איז אַ ׀֌ךא֞דוקט, אַ טךעגעך און אַ געניסעך ׀ון דעך עמלי- 
שעך קולטו׹ ׀ון זיין ׀א֞לק. דעךיבעך דאַךף מען ניט באַטךאַכטן 
ווי אַ נס ווא֞ס אַ ייד עךגעץ אין אַ העק ׊ווישן ניט-יידן ׀ילט 
זיך געבונדן מיט דעם גאַנ׊ן ׊עווא֞ך׀ענעם יידישן ׀א֞לק. א֞ט 
דעך ׀אַךאיינזאַמטעך ייד, א֞דעך אַ גךו׀֌ע יידן אַוודאי, איז אַ 
׀֌ךא֞דוקט ׀ון אַ לאַנגעך היסטא֞ךימעך אַנט ׹קלונג. אונדזעך 
׀א֞לק הא־ט דוךבגעמאַכיט אַלע נויטווענדיקע ׀אַזעס אין דעך 
אַנטוויקלונג ׀ון אַ גייסטיקעך נא֞׊יע, און אין יידישע מיט- 
בךידעך, אין אַלע ׀א֞לקסבךידעך לעבט דעך ךעזולטאַט ׀ון 
אונדזעך גאַנ׊ן היסטא֞ךישן ד׹ך. שמעון דובנאַךו איז געווען 
יישך ווייט ׀ון מלישה: עס וועט א׀שך דין קעגן זיין געש—ק 
א֞בעך אין זיין גייסט, אויב מי׹ וועלן זיך דעךלויבן שו זא־גן : 
אין דעך נשמה ׀ון דעם יידישן יחיד בךענט דעך נך-תמוד ׀ון 
דעך יידישעך אומה. 



די נאַ׊יא֞נאַלע אַנטוךקלהנג איז אַ בסדךדיקע אַנטוויקלונג 
אין דעך טיף. מיט יעדעך דו׹ וועךט מען מעך נאַ׊יא֞נאַך 
געבונדן. איז די גאַנ׊ע לאַנגע געשיכטע אונדזעךע, אַ געשיכטע 
מיט בייטענישן און ווייטענישן, אַ געשיכטע ׀ון געךאַנגל און 
׀ון גייסטיקע אוי׀שטייגן — דעך ׊עמענט און די גאַךאנטיע 
׀אַך אונדזעך ׀א֞לקישן קיום. אַדאַנק אוגחעך געשיכטע זיינען 



08 



מי׹ מעך יודן, דא֞ס הייסט .מעך געבונדן ׊ווישן זיך, ווי מיט- 
גלידעך ׀ון אַ ׀א֞לק מיט ווייניקעך היסטא֞ךישע דעך׀אַךונגען 
זיינען ׊ונוי׀געקלע׀֌ט אין זייעך ׀א֞לקסטום. ׀אַךשטייט זיך אַז 
ביי אַ ׊עזייט ׀א֞לק ווי מי׹ זיינען בושעווען אויך די בייזע 
ווינטן ווא֞ס ךייסן אַוועק ׀ון ׊ענטעך, און מי׹ הא־בן תמיד גע- 
ליטן ׀ון דעם ווא֞ס שווא֞כעךע זיינען א֞׀ועשטאַנען ׀ון אונדזעך 
בלוטיקן גאַנג דו׹ך דעך געשיכטע ׀ון דעך מענטשהייט. א֞בעך 
די ווא֞ס זיינען געבליבן זיינען מיט יעדעך דו׹ געווא֞ךן ךק מעך 
און מעך איינגע׀֌אַו׊עךט אין זייעך א֞נגעהעךיקייט שום ׀א֞לק. 



די נאַ׊יא֞נאַלע קולטו׹ שאַ׀ט אַ נא֞׊יא֞נאַלן טי׀֌. ווא֞ס די 
אַנטוויקלונג איז לענגעך, איז ךייכעך, איז קא֞ליך׀ולעך — אַלץ 
בולטעך, אַלץ אויסטעךלישעך איז א֞ט דעך נאַ׊יא֞נאַלעך טי׀֌. 
בכן איז ניט קיין איבעךנאַטיךלעכעך נס, נא֞ך אַ ךעזולטאַט ׀ון 
נאַטיךלעכעך קולטו׹-אַנטוויקלונג הן אונדזעך בולטעך יידישעך 
טי׀֌, הן דעך וואונדעךלעכעך ׀אַקט אַז מי׹ זיינען געבליבן אַ 
׀א֞לק דו׹ך שוויי טויזנט יא־׹ ׀ון גלות. נא־ך מעך — אייגנטלעך 
זיינען מי׹ כסדך געווא֞ךן מעך ׀א֞לק ! מי׹ זיינען אַנדעךש ווי 
די טעךיטא֞ךיעלע ׀עלקעך, מי׹ זיינען אייגנאַךטיק, א֞בעך עס 
שטעקט ניט אין אונדז איבעךנאַטיךלעכס. מי׹ זיינען ניט ווי 
ע׀֌עס אויסדעךוויילטע מחוץ די ךאַמען ׀ון דעך מענטשלעכעך 
געשיכטע, א֞בעך אין א֞ט די אַלגעמיינע ךאַמען זיינען מי׹ אין 
אַ שא־ל וויכטיקע ׀֌ךטים די ׀א֞ךויסגייענדיקע און די געשיכטע- 
בחךתנו. און דעך וועג ׀ון דעך מענטשלעכעך געשיכטע ׀יךט 
שום באַ׀ךייען זיך ׀ון געא֞גךאַ׀יע, ׀יךט שו ׀אַךטי׀ונג ׀ון 
קולטו׹ און שו גייסטיקע נאַ׊יעס. 



דא֞ס יידישע ׀א֞לק איז דעך באַשאַ׀עך און דעך באַשאַף 
׀ון זיין אייגענעך געשיכטע, „דעך ׀֌ועל און די ׀֌עולה“. מי׹ 
יידן שטייען אַזוי ווי אויף אַ באַךג, ׊ונוי׀געהוי׀נט ׀ון אַלע 
׀ךיעךדיקע דוךות. אונדזעך קולטו׹ איז ׹ייד און ׀אַךשיידנ- 
דיק. זי באַזיךט זיך אויף דעם אייביק-בלייבנדיקן או׀טו ׀ון 
׀א֞לק — דעם עטישן מא֞נא֞טעאיזם. אונדזעך קולטו׹ איז דו׹כ- 
געלויכטן מיט דעם חזיון ׀ון דעם נביא, דוךכגעגייסטיקט מיטן 
׀֌אַטא֞ס ׀ון קידוש-השם, דוךכגעזאַ׀֌ט מיט מידות-טובות און 
איידלסטן בין-א־דם-לחב׹ו. אונדזעך ׀א֞לק איז ׊ונוי׀געבונדן 
מיט אייגענעם שטייגעך, אייגענע ׀יךונגען, מנהגים, ווא֞ס די 



שייט הא־ט זיי געךייניקט און די געשיכטע הא־ט זיי אַזוי ווי ׀ילט- 
׹י׹ט. אַוך-אי זיינען מי׹ ניט גענוג גוט. א֞בעך עס איז ׀אַךאַן 
אין אונדז דעך ווילן און די מיגלעכקייט שו באַנייאונג, שו ךענע- 
סאַנס, שו אַ נייעך גךויסעך תקו׀ה ׀ון קולטוךעלן שטייגן. מי׹ 
דאַך׀ן ווייטעך באַווא֞ךענען אונדזעך קולטו׹-אַנטוויקלונג דו׹ך 
גאַךאַנטיךן ׀אַך זיך אַן אויטא־נא־ם לעבן און דו׹ך יידישעך 
דעך׊יאונג ווא֞ס זא־ל כ֌ולל זיין אין זיך אַלע אונדזעךע וועךטן. 



מי׹ זיינען אַ גייסטיקע נאַ׊יע, אַנדעךשדיק און אייגנאַךטיק. 
און אַזאַ דאַך׀ן מי׹ אויך ׀אַךבלייבן. אַ גייסטיקע נאַ׊יע איז 
ניט נא֞ך אַ העכעךע מד׹גה אין דעך אַנטוויקלונג, ניט נא֞ך מעך 
און טי׀עך — נא֞ך אויך עטישעך ווי אַ ׀֌א֞ליטישע נאַ׊יע. מי׹ 
ווילן קיין זאַך ביי קיינעם ניט ׀אַךבאַ׀֌ן, קיינעם ניט ׀֌וגע זיין. 
דובנא־וו שיטי׹ט מיט ׊ו׀ךידנקייט און באַיא֞אונג מתתיהו אַחךס 
אונטעךשייד ׊ווישן „מאַכט-נאַ׊יא֞נאַליזם“ און „קולטו׹-נאַ׊יא֞- 
נאַליזם“. אונדזעך גייסטיקעך נאַ׊יא֞נאַליזם, האַלט דובנא־וו, 
וויל נא֞ך אַנטוויקלען דעם אייגענעם נא֞׊יא֞נאַלן איך און מיט 
א֞ט דעם באַךייכעךן די מענטשלעכע קולטו׹. מי׹ ווילן בלויז 
בלייבן לעבן ווי אַן אייגנאַךטיקעך נאַ׊יא֞נאַלעך אינדיוויד, ווי 
אַ ׀אַךבאַנד מיט אַן אייגן ׀סיכיש-שטייגעךיש ׀֌נים. מי׹ הא־בן 
אומבאַשטךייטלעכע היסטא֞ךישע און דעמא֞קךאַטישע ךעכט שו 
לעבן אין די אַלע לענדעך וואו מי׹ לעבן, ניט נא֞ך אַדאַנק דעם 
ווא֞ס מי׹ הא־בן שוין געשאַ׀ן ׀אַך זיך און ׀אַך דעך מענטשהייט, 
נא֞ך אויך אין נא֞מען ׀ון דעם ווא֞ס מי׹ וועלן נא־ך שאַ׀ן. מי׹ 
זיינען ניט קיין ׀אַךגליוועךונג ׀ון אַמא֞ל, נא֞ך ׀ול מיט עווא֞- 
לו׊יא֞ניסטישן אימ׀֌עט ווא֞ס שטויסט אונדז שו ווייטעך און שו 
אַנדעךש און שו געטךי,׀ט שו זיך גו׀א. 



׀אַךשטייט זיך אַז עס איז לעכעךלעך די מו׹א אַז אונדזעך 
קולטו׹-נאַ׊יא֞נא֞ליזם זא־ל גא־׹ קענען זיין אַ סתיךה שו אונדזעךע 
התחייבותן ווי ביךגעך ׀ון אַ לאַנד. דא֞ס ליגט גא־׹ אין אַן 
אַנדעך ׀לאַך. 



אונחעך בוונה איז ניט זיך א֞׀֌׊וזונדעךן אין אַ גייסטיק 
געטא֞. מי׹ לעבן א֞בעך גייסטיק א֞ךגעזונדעךט און דו׹ך דעך 
אייגענעך קולטו׹, ווא֞ס זי נעמט אַךיין די הש׀֌עות ׀ון די אַךי- 
מיקע קולטו׹ן און איז ׀ון אי׹ זייט מש׀֌יע אויף די. ׀֌ונקט 



2 



ווי דעך יחיד דעך אינדיוויד הא־ט זיך זיין ׀ֿאַךזיכדיק לעבן, ניט 
געקוקט אויף די אַלע בינדונגען מיט זיין סביבה, הא־בן מי׹ 
יידן — אַ הויך-אַנטוויקלטעך נאַ׊יא֞נאַלעך אינדיוויד — ךעכט, 
׀ליכט און אויך אַ מיגלעכקייט שו לעבן אונדזעך ׀א֞לקיש- 
אינדיווידועל לעבן. 



נאַ׊יא֞נאַלע דעגענעךאַ׊יע א֞דעך נאַ׊יא֞נא֞לע סטאַגנאַ׊יע 
זיינען מענטשלעך און עטיש ׀אַך אונדז אַ חטא. נאַ׊יא֞נאַלעך 
ךענעסאַנס איז אַ לא־זונג אַ געזעלשאַ׀טלעכעך, אַ הומאַנעך, 
אַן אוניייעךסאַליסטישעך און אַן עטישעך. עס איז דא֞ס נא֞- 
טיךלעכע ווייטעך-גיין ׀ון אונדזעך גייסטיקעך נאַ׊יע. אין א֞ט 
דעך ווייטעך-גיין קומט אויך אַךיין דא֞ס אוי׀שטעלן אַ שע׀ע- 
ךישן קיבוץ אין אךץ-ישךאל, אין דעם גייט אויך אַךיין נאַ׊יא֞- 
נאַל-׀֌עךסא֞נאַלע אויטא֞נא֞מיע. א֞בעך דעך עיקך שבעיקךים 
איז אַ ווייטעך-לעבן מיט אינעווייניקסטעך ׀דייהייט און זיין די 
אייגענע בעלי-בתים ביים ׀וךעמען די אייגענע קולטו׹-שאַ׀ונג. 
אין דעך שיטה איז ׀אַךאַן אַ ים מיט א־׹טימיזם, וואו עס 
גיסן זיך ׊ונויף דעך טךאַדי׊יא֞נעלעך בטחון מיט אַ שומך 
ישךאל, דעך אייזעךנעך גלויבן אין ׀֌ךא֞גךעס ווא֞ס איז אַזוי 
כאַךאַקטעךיסטיש ׀אַך דעך ׊ווייטעך העל׀ט 91טן יא֞ךהונדעךט 
און אַן אייגנאַךטיקעך א֞נגךענע׊דיקעך ווא֞לונטאַךיזם ווא֞ס האַלט 
אַז דעך ׹שון איז איבעך אַלץ אין דעך וועלט. דא־ איז ׀אַךאַן 
אַ ׀֌א֞זיטיוויזם ווא֞ס גייט אַךיבעך אין אידעאַליזם. אין זיין 
—ביינאַכט אוי׀ן אַלטן מאַךק“ הא־ט ׀֌ךץ געשטעלט שוויי גו׹ל- 
דיקע ׀ךאַגעס : „וועלן מי׹ דען קענען ז“ — „קענען מי׹ דען 
וועלן י“ אויף א֞ט די שי׹י אויסגעשךיי-׀ךאַגעס ענט׀עךט שמעון 
דובנא־וו ב׀֌ה מלא : יא־ ! יא־ ! 



און אויב אַ׀ילו֌ מי׹ זא־לן ניט קענען ביישטיין דעם יש׹- 
הךע ׀ון סקע׀֌סיס און מיט אַ יידישלעכן שמייכל אַ זא־ג טא־ן : 
„הלוואַי ׀ון שמעון דובנא֞ווס מויל אין גא֞טס אויעךן“ — לא־מי׹ 
ניט בלייבן ביים שמייכל ׀ון ס׀ק, נא֞ך אויך אַ טךאַכט טא־ן — 
ווי בויעךיש, ווי מוט-׀אַך׀לאַנ׊עךיש, ווי טךייסט-קווא־ליק 
עס איז א֞ט דעך א֞׀֌טימיסטישעך איינשטעל, אַז אונדזעך עתיד 
איז א֞׀֌הענגיק ׀ון אונדז אַליין, ׀ון אייגענעם ווילן ; ווי נייטיק 
עס איז די שיטה אַז מי׹ הא־בן מוחות אין זיך מיט ווא֞ס שו לעבן, 
אַז מי׹ הא־בן גענוג וויזיע שוליב ווא֞ס שו לעבן. 



שמעון דובנא֞ווס אויטא־נא־מיזם 



קלאַסישע ׀֌א֞עטן הא־בן ליב געהאַט שו שךייבן וועגן דעך 
מוזע ווא֞ס אינס׀֌יךיךט זיי און זא־גט זיי אונטעך וועךטעך און 
מעטאַ׀א֞ךן. ביי יידישע מקובלים איז געווען די ׀א֞ךשטעלונג 
וועגן דעם „מגיד“ ווא֞ס קומט און זא־גט אויס די סודות ׀ון 
דעך תוךה. אב׹הם ליעסין הא־ט געזונגען וועגן דעך שכינה 
׀ון יידיש ווא֞ס „אין שלא֞׀לא֞זע נעכט ׀לעגט זי קומען . . . אין 
אי׹ ליבעך גענא֞ד“. און שמעון דובנא־וו הא־ט איין מא־ל י) 
זיך אויסגעדךיקט אינגאַנ׊ן עךנסט און דא־ך מיט אַ טךא֞׀֌עלע 
ש׀֌אַס : „די געשיכטע הא־ט זיך שו מי׹ באַוויזן און הא־ט מי׹ 
א֞נגעוויזן דעם ׹יכטיקן וועג שו דעם סינטעז“ — אויטא־נא־מיזם. 
אין גא־׹ אַן אַנדעך זינען ווי העבעל, א֞בעך געטךיי דעך מא֞דע 
׀ון דעך ׊ווייטעך העל׀ט ׀ון 91טן יא֞ךהונדעךט שו נישן דעם 
ד׹יילינג : טעזיס, אַנטיטעזיס, סינטעז, שטעלט דובנא־וו אויף 
אין דעם ׀עךטן ׀ון זיינע באַוואוסטע „ב׹יוו“ (—ויטא־גא־מיזם 
ווי דעך יסוד ׀ון דעך נאַ׊יא֞נאַלעך ׀֌ךא֞גךאַם“) אַזאַ דךיי׀אַזיקע 
כוואַליע אין דעך יידישעך געשיכטע : א֞׀֌געזונדעךטקייט — ווי 
דעם גךונטשטךיך ׀ון יידישן לעבן ביז שו דעך ׀ךאַנ׊ייזישעך 
ךעווא֞לו׊יע, אַסימילאַ׊יע — ווי אַ שטאַךקע טענדענץ אין דעם 
גאַנ׊ן 91טן יא֞ךהונדעךט, א.ויטא־נא־מיזם — ווי דעם יסוד ׀אַך 
דעך יידישעך לעבנס-׀֌ךא֞גךאַם אין דעם 02סטן יא֞ךהונדעךט. 



אויטא־נא־מיזם איז ביי דובנאַךון הן דעך ד׹ך-המלך ׀אַך 
דעם יידישן עתיד, הן דעך קוך׊עך תמ׊ית ׀ון דעם לאַנגן ישישן 
עבך. אין עךשטן באַנד ׀ון דעך „אַלגעמוונעך ענ׊יקלא֞׀֌עךיע“ 
(כידוע, אַךויסגעגעבן ׀ון דובנא־וו-׀אַךד) ׀א֞ךמוליךט דעך ג׹וי- 
מעך היסטא֞ךיקעך דעם ענין זייעך קוךץ און קלא־׹ : „דא֞ס 
יידישע ׀א֞לק הא־ט זיגט די עלטסטע שייטן געלעבט ׊ו֌וישן ׀ךעמ- 



י) אין יא־׹ 1—1, נא־כן א֞נשךייבן אַ ׀֌א֞ל מא֞נא֞גךאַ׀יעס ׀ון ישימעך 
געשיכטע במשך ׀ון די יא־׹ן 6ש1—1—1. 



דע ׀עלקעך און הא־ט געקענט א֞׀֌היטן זיינע נאַ׊יא֞נאַלע אייגנ- 
שאַ׀טן נא֞ך דו׹ך אייגנגעזע׊לעכקויט (וועךטלעכעך טייטש ׀ון 
דעם גךיכישן ווא־׹ט אויטא֞נא֞מיע), דא֞ס הייסט דו׹ך אייגענע 
געזעלשאַ׀טלעכע און קולטוךעלע אינסטיטו׊יעס“. עך הייבט 
א־ן מיט דעך יידישעך א֞ךגאַניזיךטקיש אין בבל נא־כן עךשטן 
חו׹בן, עך נעמט אַךיין די טעךיטא֞ךיעלע אויטא֞נא֞מיע אין 
יהודה, א֞ךגאַניזיךט ׀ון עזךא און נחמיה ; עך שיט דךיטעך די 
ליניע דו׹ך די יידישע „סינאַגא֞געס“ (דא֞ס הייסט ׀אַךזאַמלונגען. 
קהילות) אין דעך גךיכיש-ךוימישעך וועלט, קומט שו דעם 
גךויסן ׊ענטעך אין בבל נא־כן שו׹יטן חו׹בן מיטן ךאש-הגולה 
(ךיש-גלותא) און ׀יךט ווייטעך די היסטא֞ךישע קייט דו׹ך 
ש׀֌אַניע און דו׹ך אַלע יידישע קיבושים אין מעךב-אייךא֞׀֌ע 
ביז שו דעם ׀֌ךאַכטיקן ׀ונאַנדעךבוי ׀ון יידישעך אויטא֞נא֞מיע 
אין ׀֌וילן. אוי׀ן סמך ׀ון א֞ט דעך קייט הא־ט שמעון דובנאַךו 
אייגנטלעך איבעךגעשךיבן די גאַנ׊ע יידישע געשיכטע. עך 
הא־ט זי איבעךגעשךיבן, ווייל עך הא־ט זי געזען אין אַן אַנדעך 
ליכט. 



ניט א־ן שטא֞לץ הייבט שמעון דובנא־וו אַךויס אַז דא֞ס שו 
ווא֞ס די עסטךייכישע טעא֞ךעטיקעךס ׀ון נאַ׊יא֞נאַלעך אויטא־- 
נא֞מיע זיינען געקומען אוי׀ן סמך ׀ון אי׊ט׊ייטיקע שוועךיקייטן 
און ׀֌ךא֞בלעמען, איז אייגנטלעך כמעט שו דעם זעלביקן אויס- 
׀יך געקומען דעך יידישעך טעא֞ךעטיקעך ׀ון אויטא־גא־מיזם 
אוי׀ן יסוד „׀ון דעך דעך׀אַךונג ׀ון אונדזעך ׀אַךגאַנגענהייט“. 
די אידיי ׀ון אַ טעךיטא֞ךיעלעך אויטא֞נא֞מיע איז אייגנטלעך 
׀שוט, א֞בעך נא֞ך ׀֌עךסא֞נעלע אויטא֞נא֞מיע, ווא֞ס זי ׀אַךטיידיקט 
אויך די קלענעךע גךו׀֌עס, די נאַ׊יא֞נאַלע ש׀֌ליטעךס — נא֞ך 
זי איז ביזן סוף דעמא֞קךאַטיש, נא֞ך זי זי איז אינגאַנ׊ן יושך- 
דיק, הן ווען מע גייט שו ׀ון שטאַנד׀֌ונקט ׀ון ׀א֞לק, הן ווען 
מע באַזיךט אַלץ אויף ךעכט ׀ון דעם יחיד. 



ב׹י זיך ניט אומ׊וקעךן מעך שו געשיכטע, זא־ל דא־ עטלעכע 
מא־ל אונטעךגעשטךא֞כן וועךן : שמעון דובנא־וו הא־ט גאַנץ גוט 
געוואוסט אַז שוין די אויטא֞נא֞מיע אין בבל און ש׀֌עטעך די 
׀אַךשיידענע מינים אויטא֞נא֞מיע אין אייךא֞׀֌ע און באַזונדעך 
טאַקע אין ׀֌וילן — זיי הא־בן זיך געקא֞נט ׀ונאַנדעךעויען, ווייל 
די מלוכה איז געווען ׀אַךאינטעךעסיךט אין יידישעך א֞ךגאַ- 



גיזי׹-טקייט. עס איז גךינגעך געווען איינגהמא֞נען שטישךן ׀ת 
אַ כלל ווי ׀ון יעדן יידן באַזונדעך. עס איז אויך געווען גךינגעך 
אַךוי׀׊ו֌לייגן ס׀֌ע׊יעלע און טא֞זוגדעךע שמושךן, כ֌לעךליי 
געלטשטךא֞׀ן ; עס איז געווען טא֞קוועמעך שו קךיש אין אַן 
ענגעך שעה שטייעךן ׀א֞ךויס א֞דעך אַךוי׀לייגן די אומבאַךעכ- 
טיקטסטע קא֞נטךיבו׊יעס — אויף אַ קהילה, אויף אַ שיבו׹. דעך 
יידישעך קהל איז געווען די שטענדיק.×¢ מעלקעדיקע קו ×€×¢ 
העךשעךס און מלכים. הא־ט מען אי׹ געמוזט ׊ואוואַך׀ן אַ בינטע 
׹יי. דעךיבעך הא־בן קיין ׀֌ךינ׊י׀֌יעלע חידושים ניט אוי׀גע- 
טא־ן יענע דובנא֞ווס תלמידים ווא֞ס הא־בן זיך מעך א֞׀֌גדשטעלט 
אויף א֞ט דעם ׀יסקאַלן מא֞מענט ׀ון דעך יידישעך אויךא֞גא֞מיע 
אין .׀אַךשיידענע שייטן. דובנא֞ות — און אונדז אַלעמען — 
גייט דא־ך אַ סך מעך אין דעם, ווא֞ס יידן הא־בן אוי׀געטא֞ן 
׀אַך זיך. עס גייט אין דעם ווי יידן הא־בן אויסגעני׊ט ׀אַך דעם 
אינעווייניקסטן לעבן יענע מעגלעכקייטן ווא֞ס הא־בן זיך געע׀נט, 
ווען מע הא־ט דעךלא֞זט אַ ׀֌א֞ך׊יע ישישע א֞ךגאַניזיךטקייט. 



דובנא־וו הא־ט אויך קלא־׹ ׀אַךשטאַנען אַז אין דעך שיט 
׀ון אַ שטאַנדן-מלוכה איז דעך ענין אךטא֞נא֞מיע געווען מעגלעך 
׀אַך יידן אויך דא־׹טן, ווא־ו קיין שום אַנדעך נאַ׊יא֞נאַלעך מיעוט 
איז ניטא־, ווייל יידן זיינען אין תוך געווען אַ באַזונדעךעך ש—נד. 
דעךיבעך הא־ט עך זיך געמיט אויס׊וטייטשן אַז אישט איז עס 
אַן ענין ׀ון ׀א֞ליטיק ׀א֞דעךונגען, ׀ון ׀אַךטישישע ׀֌ךא֞גךאַ- 
מען אין ׀ון אַ קאַמף זיי שו קענען דוךכ׀יךן אין לעבן. אין 
שמעון דובנא֞ווס באַטךאַכטונגען גייט קיינמא־ל ניט אַךיין דעך 
מא֞מענט : מע דאַךף אוי׀שטעלן ווא֞ס עס איז געווען אַמא֞ל 
— ניין, מע דאַךף אוי׀בויען נייס ווא֞ס ׀֌אַסט זיך אַךיין אין דעך 
היינטשייטיקייט. גא־׹ דא֞ס גיש ׹אזי׹ט זיך אויף געשיכטע. 



ווא֞ס איז דעך תוך ׀ון אויטא־נא־מיזם ז הא־ט איז די שטךע- 
בונג שו מאַקסימום אינעוויעיקסטעך אומא֞׀֌הענגיקייט ׀ון דעם 
ג—ט אַךום. דא֞ס איז די מעגלעכקייט ׀ון קולטוךעלעך 
און גייסטיקעך ׀אַךזיכדיקייט. דעך עיקך זיינען ניט די ׀֌א֞לי- 
מישע ׀א֞ךמען, ניט די דךויסנדיקע א֞ךגאַניזאַ׊יע. דעך עיקך 
איז די באַווא֞ךנטקייט אַז מע זא־ל קענען אוי׀היטן און ווייטעך 
אַנטוויקלען די אייגענע קולטו׹, א֞׀֌היטן, אוי׀היטן און ווישעך 
אַנטוויקלען די אייגענע ׀א֞לקישע ׀֌עךזענלעכקייט. 



׀֌א֞ליטישע באַדינגונגען בייטן זיך און זיי זיינען ניט גלייך 
אין ׀אַךשיידענע לענדעך. זיי זיינען א֞׀֌הענגיק ׀ון לא֞קאַגעך 
געשיכטע, א֞׀֌הענגיק ׀ון ךעזשים, ׀ון דעך מד׹גה דעמא֞קךאַ- 
טישקייט ווא֞ס מע הא־ט דעךגךייכט אין אַ באַשטימט לאַנד. 
א֞בעך דא־ך זיינען אַ סך מא֞מענטן ׀ון אויטא־נא־מיזם אומעטום 
די זעלביקע. שי קען מען געבן די קינדעך אַ יידישע דעך׊י- 
אונג ז שי קען מען אוי׀היטן די אייגענע ש׀֌ךאַך א֞דעך די 
אייגענע ש׀֌ךאַכן ז שי קען זיין באַווא֞ךנט די ׀ולע ׀ךייהייט 
׀ון ךעליגיעזן לעבן ז שי קען מען הא־בן אייגענע ׊ייטונגען, 
אייגענע אויסגאַבעס און ביכעך ז שי איז מען ׀ךיי ׀ון דךויסנ- 
דיקע מניעות ׀אַךן גא־׹ן קולטו׹-לעבן ז שי קען מען זיך אומ- 
געשטעךט א֞ךגאַניזיךן אין כ֌לעךליי ׀אַךאיינען, ׀אַךבאַנדן ז און 
נא־ך אַזעלכע ׀ונדאַמענטאַלע ענינים. 



מע דאַךף ניט מיינען אַז אין אַ דעמא֞קךאַטיש לאַנד זיינען 
ניטא־ קיין שוועךיקייטן ׀אַךן ׀ולן אויטא־נא־מיזם. א֞ט נעמט 
אַ׀ילו ךעליגיעזע ׀ךייהייט אין אַ קךיסטלעך לאַנד. עס איז 
דא־ך ניט גענוג שו קענען ׀ךיי בויען סינאַגא֞געס א֞דעך ׀ךיי 
קומען דאַוונען. עס גייט אויך אין דעם, מע זא־ל קענען האַלטן 
א֞׀ן די קךא֞ם זונטיק, אויב מע האַלט זי ׀אַךמאַכט שבת. דא־ 
איז איינגעשלא֞סן אויך דעך ךעליגיעזעך מא֞מענט, ווייל על-׀֌י 
דובנא־וון איז עס אַ טייל ׀ון דעך יידישעך נאַ׊יא֞נאַלעך אויטא־- 
נא֞מיע. א֞בעך ווי ׀אַךשיידן עס זא־לן ניט זיין די גךו׀ט-עלע- 
מענטן אין ׀אַךשיידענע שייטן און אין ׀אַךשיידענע ׀֌א֞ליטישע 
באַדינגונגען, איז נייטיק איינ׊וזען אַז עס זיינען ׀אַךאַן אַ שא־ל 
עיקךדיקע ׀ךי ווא֞ס דאַך׀ן זיין מלוכהש באַווא֞ךנט און 
ווא֞ס זיי שטעלן עס ׊ונויף דעם יסוד ׀ון אויטא֞נא֞מיע. 



אויטא֞נא֞מיע איז ניט קיין ס׀֌ע׊יעלע ׀ךיווילעגיע. ךאשית- 
כל איז עס אַ סכום ׀֌ךייהייסן. ׀ון דעך ׊ווייטעך זייט איז עס 
אַ סכום ךעכט. דא֞ס ווא֞ס מע ךו׀ט „מיעוטים-ךעכט“ איז ניט 
ע׀֌עס ווא֞ס דעך מיעוט הא־ט יא־ און דא֞ס ׹וב הא־ט ניט. עס איז 
דעך טיילווייזעך יוךידישעך אויסגלייך ׀אַך אַ גךו׀֌ע א֞דעך 
גךו׀֌עס אין דעך באַ׀עלקעךונג ׀ון לאַנד, ווא֞ס א־ן דעם ווא־לטן 
זיי ניט געווען ׀אַקטיש גלייכבאַךעכטיקט. עס גייט אין דעם 
אַז אַ מיטגליד ׀ון אַ מיעוט-גךו׀֌ע זא־ל אין קיין שום לעבנס- 



וויכטיקן ׀֌ךט ניט זיין דעךונטעךדיק, ניט זיין ׊ווייטךאַנגיק אין 
זיין ביךגעךשאַ׀ט. 



ווא֞ס מעך די מלומה מישט זיך אין לעבן ׀ון ביךגעך, אַלץ 
נייטיקעך זיינען באַזונדעךע געזע׊ן ווא֞ס גאַךאַנטיךן די אויטא־- 
נא֞מיע ׀ון אַ מיעוט. און די געשיכטע לעךנט אונדז אַז דא־׹טן 
וואו עס זיינען געווען אַ׀ילו שייט וויליקע, אַ׀ילו ניט גענוג 
באַ׀ךידיקנדיקע ׀א֞ךמען ׀ון לעגאַליזיךטעך אויטא֞נא֞מיע — הא־בן 
מי׹ יידן גענא֞סן ׀ון דעם. עס איז היסטא֞ךיש ׀אַלש די ביטול- 
באַ׊יאונג שו די ׀א֞ךמען ׀ון אויטא֞נא֞מיע ווא֞ס זיינען געווען 
׊ווישן די ביידע וועלט-מלחמות אין די באַלטישע לענדעך. זיי 
הא־בן אוי׀געטא֞ן ממשותדיקס ׀אַךן יידישן קולטו׹-לעבן. און 
ביי געוויסע אומשטאַנדן קענען זיי זיין ני׊לעך אויך ׀אַך דעך 
ווייטעךדיקעך אַנטוויקלונג. עס איז אויך געבליבן אַ לעק׊יע 
אויף תמיד : די מד׹גה ׀ון אויטא֞נא֞מיע איז א֞׀ךענגיק ׀ון 
דעך מד׹גה דעמא֞קךאַטישקייט אין אַ לאַנד. 



שמעון דובנא־וו הא־ט זייעך ׹יכטיק איינגעזען אַז די בעסטע 
און די בךייטסטע מעגלעכקייטן ׀אַך אויטא֞נא֞מיע זיינען אין די 
באמת דעמא֞קךאַטישע לענדעך, וואו די ׀ךיהייט ׀ון יחיד איז 
אומגעשטעךט משד איבעךיקעך השגחה ׀ון דעך מאַכט. אין אַ 
דעמא֞קךאַטיש לאַנד גאַךאַנטיךן שוין די אַלגעמיינע געזע׊ן אַ 
הי׀֌שן טייל אויטא֞נא֞מיע, דעם עיקך ׀ון דעך אויטא֞נא֞מיע. 
דובנא־וו שךייסט ב׀יךוש (אין דעם ׀עךטן ב׹יוו) : 



„די גךעסטע ׀אַקטישע אויטא֞נא֞מיע איז ׀אַך יידן מעגלעך 
אין די לענדעך, וואו עס העךשט דעך ׀֌ךינ׊י׀֌ ׀ון ניט אַךיינ- 
מיטן זיך אין דעם ׀ךיוואַטן לעבן ׀ון ביךגעך, ווא־ו עס איז ניטא־ 
קיין אַדמיניסטךאַטיווע השגחה, וואו עס איז ניטא־ קיין שו שטאַךק 
׊ענטךאַליזיךטע מאַכט. אין אַזעלכע לענדעך — ענגלאַנד, 
בךיטישע קא֞לא֞ניעס, ׀אַךאייניקטע שטאַטן ׀ון ׊׀ון-אַמעךיקע 
— ווא־לטן יידן אַ׀ילו אישט שוין געקענט געניסן ׀ון אַ ב׹יי- 
מעך אַליין-׀אַךוואַלטונג, אויב זיי ווא־לטן נא֞ך געווא֞לט אַךויס- 
גיין ׀ון דעך קלעם ךעליגיעזע קהילה . זיי ווא־לטן געקא֞נט 
הא־בן אַן אייגענע קהילה-׀אַךוואַלטונג, ווא֞ס איז ניט באַגךענע׊ט 
׀ון קיין שום ׀א֞לי׊יוא֞ישע ךעגולאַמינען, די ווא־לטן געקא֞נט 
א֞ךגאַניזיךן קהילה-׀אַךבאַנדן, ׊ונוי׀ךו׀ן נא֞׊יא֞נאַלע קא֞נגךעסן, 



ע׀ענען עלעמענטאַךע, מיטעלע און העכעךע שולן מיט אַ יידי- 
שעך נאַ׊יא֞נאַלעך ׀֌ךא֞גךאַם — און בכלל ׀אַךמא֞גן אַלע אינ- 
סטיטו׊יעס ווא֞ס אונדזעך אינעווייניקסטע אויטא֞נא֞מיע ׀א֞דעךט“. 
און דובנא־וו איז מוסיף אַז דא֞ס איז ניט א֞׀֌הענגיק ׀ון באַזונדעךע 
געזע׊ן, נא֞ך ׀ון אייגענעם ווילן און ׀ון אייגענעך א֞ךגאַניזיךט- 
קייט. 



ווען מע דעךמא֞נט זיך אַז דא֞ס אַלץ איז ׀א֞ךמוליךט גע- 



ווא־׹ן סאַמע א־נהייב דעם יא֞ךהונדעךט, דעךזעט מען עךשט 
ךעכט די טי׀קייט און די ווייטזיכטיקייט ׀ון א֞ט די ׊יטיךטע 
זאַ׊ן. דעמא֞לט איז אויך איבעךיק שו ךעדן וועגן דעם ווי אַק- 
טועל, ווי היינטשייטיק עס איז אויך ׀אַך אונדז און אויך אישט 
(א֞דעך דווקא אישט !) דובנא֞ווס ׀֌ךא֞גךאַם ׀ון יידישעך אויטא־- 
נא֞מיע. אויף ווי׀ל עס איז בנימשא אַ יידיש געזעלשאַ׀טלעך 
לעבן, די יידישע קולטו׹-טעטיקייט, די גאַנ׊ע ׊ע׊ווייגטקייט 
׀ון ךעליגיעזן לעבן, אונדזעך גאַנ׊עך שדקה-אַ׀֌אַךאַט, אונדזעך 
הילף ׀אַך מדיגת ישךאל, אונדזעךע סא֞׊יאַלע מוסדות און אַזוי 
ווייטעך — אויף אַזוי ׀יל לעבן מי׹ אין, מיט און אַדאַנק אוי- 
טא֞נא֞מיע. און אויב מי׹ ךו׀ן עס ניט א־ן מיט א֞ט דעם נא֞מען, 
זיינען מי׹ נא֞ך ווי יענעך העלד ביי מא֞ליעךן ווא֞ס הא־ט אַ גאַנץ 
לעבן געךעדט ׀֌ךא֞זע און גא־׹ניט געווא֞וסט ׀ון דעם. 



אַוודאי ׀עלן אונדז נא־ך גאַנ׊ע שטיקעך אויטא֞נא֞מיע. מי׹ 
הא־בן ניט קיין דעמא֞קךאַטיש א֞ךגאַניזיךטע קהילות, געבויט 
אויף דעמא֞קךאַטישע וואַלן. מי׹ הא־בן ניט קיין ׀א֞ךשטייעך- 
שאַ׀ט ווא֞ס זא־ל זיין א֞נעךקענט און זא־ל הא־בן דא֞ס ךעכט שו 
ךע׀ךעזענטיךן אַלע יידן דא־ אין לאַנד. עס ׀עלן אונדז גענוג 
אינסטיטו׊יעס ווא֞ס זא־לן דעךגאַנ׊ן און ׀אַך׀ולקומען אונדזעך 
׀ונזיכדיקע אויטא֞נא֞מיע דא־ אין ׹א־נד. און הא־ט איז טאַקע 
די אוי׀גאַבע ׀אַך אונדזעך געזעלשאַ׀טלעכקו-ט. א֞בעך אין 
אַזאַ ׀ךיי לאַנד ווי אונדזעךס איז עס אַן ענין ניט ׀ון קאַמף 
מיט דעם דךויסן, נא֞ך אַ ׀֌ךא֞בלעם ׀אַך אייגענעך אַנטוויקלונג, 
׀ֿון נאַ׊יא֞נאַלן באַווא֞וסטזיין און ׀ון אינעוךיניקסטעך דעמא֞- 
קךאַטיע. 



די געשיכטע ׀ון דעם יא֞ךהונדעךט הא־ט אונה געלעךנט 
אַז דעך וועג ווא֞ס דובנא־וו הא־ט א֞נגע׊ייכנט איז ניט נא֞ך דעך 



ךיכטיקעך, נא֞ך דעך אומ׀֌אַךמייא֞ךעכעך. און ווא־ו מע לא־זט 
אונדז נא֞ך — גייען מי׹ אוי׀ן וועג ׀ון אויטא־נא־מיזם. ׀אַךאַן 
אַ כסדךדיקעך אינעוךיגיקסטעך געךאַנגל, אייגענע סתיךוח, 
טענדענ׊ן ׀ון ׀אַךשיידענע גךו׀֌יךונגען, איינךעדענישן ווא֞ס 
מע דאַךף גוב׹ זיין. ס איז נייטיק אינעוךיניקסטע דיס׊י׀֌לין 
ווא֞ס מע דאַךף זיך אַליין דעך׊יען שו אי׹. דא־ ׀אַךנעמט דעך 
קאַמף ׀אַך יידישעך דעמא֞ק.ךאַטיע דעם סאַמע אויבנא־ן. דא־ גייט 
ניט אין דעם, שי וועלן עס ניט-יידן דעךלא֞זן, נא֞ך ךאשית-בל 
אין דעם, שי וועלן עס יידן וועלן. דא־ גייט אין אויסגלייכן 
׀אַךקךימטקייטן, אין ׀֌טוך וועךן ׀ון השגחה משד דעם ׹ייכן 
גבאי א֞דעך ביוךא֞קךאַט. נא־ך מיט יא־׹ן שו׹י֮ק איז אויסגעקומען 
שו ׀א֞ךמוליךן אַז אונדזעך לעבן דא־ דאַךף ׀֌טוך וועךן ׀ון 
גבי.ךא֞קךאַטיע, ךאַבאַיקךאַטיע און ביוךא֞קךאַטיע — כדי שו 
דעךהייבן זיך שו אייגענעך יידישעך דעמא֞קךאַטיע ווא֞ס זא־ל 
טאַקע זיין בהסבם און אין איינקלאַנג מיט עכטעך דעמא֞קךאַטיע. 
א֞בעך דעך גא֞ךעך וועג ׀ון ישישן לעבן דא־ אין ׀ֿאַנד איז 
דעך וועג שו מעך און בעסעך א֞ךגאַניזיךטעך אויטא֞נא֞מיע. מי׹ 
הא־בן נא־ך אַ ד׹יטן מהלך דו׹כשוגיין, א֞בעך מי׹ גייען אויף דעם 
וועג. מען איז ממש קא֞מיש, ווען אַנדעךע קומען אַךויס מיט דעך 
טענה : שמעון דובשוס אויטא־גא־מיזם הא־ט זיך גע׀֌אַסט ׀אַך 
מז׹ח-אייךא֞׀֌ע, הא־ט זיך גע׀אַסט ׀אַך לענדעך מיט אַ סך 
מיעוטים, הא־ט זיך גע׀אַסט ׀אַך די ניט אינגאַנ׊ן ׀ךייע ךע- 
זשימען. עך ׀אַסט זיך אומעטום ! עס איז ניטא־ קיין אַנדעך 
׀א֞ךעס ׀אַך אַ יידיש לעבן, וואו דא֞ס זא־ל ניט זיין, א־ן דעם ׀֌ךינ- 
׊י׀֌ ׀ון אויטא־נא־מיזם ! 



יעדע יידישע שול, ׀ון ווא֞סעך מין הא־ט זא־ל גיט זיין, ווי 
שוואַך זי זא־ל ניט זיין, איז אַ טךא֞׀֌ן אויטא֞ךא֞מיע. אַזוי איז אויך 
יעדע יידישע א֞ךגאַניזאַ׊יע. די ש׹ה איז נא֞ך ווא֞ס אין די דעמא֞- 
קךאַטישע לענדעך איז דעךביי ׀אַךאַן אַזוי ׀יל ׊ע׀֌י׊לטקייט, 
׊עךיטלטקייט און דעךביי אַן איבעךיק ׀אַךשווענדן די ב׹-ות. 
עס ׀עלט א֞׀ט קלא֞ךע איינשטעלונג, עס ׀עלט ׊ונוי׀גענומענ- 
קייט. א֞׀ט ׀עלט אונדז דעך דא־ך איבעך אונדזעךע אוי.טא֞- 
נא־מ.×¢ בךעקלעך. ניט אַלע מא־ל זעט זיך אַךויס דעך בנין. עס 
טךע׀ט זיך אויך אַז אַנשטא֞ט אַ בנין, הא־בן מי׹ נא֞ך איינ׊יקע 
גע׊עלטן ווא֞ס אַ וויגט קען זיי אַוועקטךא֞גן. א֞בעך מי׹ ווא־לטן 



04 



לאַנג שוין אוימגעהעךט זיין ווא֞ס מי׹ זיינען א־ן די ׀יל׊א֞ליקע 
און ׀אַךשיידנדיקע אויטא֞נא֞מע איעסן א֞דעך איינסעלעך, ווא֞ס 
מי׹ הא־בן מיט באַווא֞וסטזיניקעך זא־׹ג א֞דעך מיט אומבאַוואוסט- 
זישיקן אימ׀֌עט אוי׀געשטעלט וואו מי׹ זיינען נא֞ך געקומען. 



׀אַךשטייט זיך אַז ניט אַלץ איז א֞׀֌הענגיק בלויז ׀ון אונדז. 
׀אַךאַן געוויסע זאַכן ווא֞ס עס וועט אויסקומען זיי אַךויס׊וקךיגן 
׀ון דעך מדינה, ׀ון שטא֞ט, ׀ון שטא֞ט. א֞בעך ניט דא֞ס איז 
דעך עיקך אין אונדזעךע ׀ךייהייטלעכע ׀אַךהעלטענישן. 



מי׹ הא־בן אין געוויסע ׀אַלן שטאַךק געזינדיקט קעגן מעג- 
לעכקייט ׀ון אויטא֞נא֞מיע. ווען מע הא־ט אין קוויבעק (קאַ- 
נאַדע) דוךכגעלא֞זן די געלעגנהייט שו הא־בן אַן אייגענע שול- 
אויטא֞גא֞מיע און אַנשטא֞ט דעם גא־׹ מ׹ושה געווא֞ךן שו וועךן 
אַ אין נא֞כשלע׀֌עניש ׀ון ׀ךא֞טעסטאַנטישן שול-קא֞מ׀֌לעקס, 
הא־בן מי׹ ווי בלינדע ניט דעךזען אַן אוש׹ ׀אַך אויטא֞נא֞מיע. 
ווען מי׹ הא־בן אין מא֞נטךעא֞ל דעך׀אַך אוי׀געשטעלט אַזעלכע 
וואונדעךלעכע טא֞גשולן, הא־בן מי׹ שום טייל מכ׀֌ך געווען אונ- 
דיעך זינד. ווען ג׹א־ד יידן קעמ׀ן אין מא־ניטא־׹א (קאַנאַדע) 
קעגן דעם אַז די ׀֌ךא֞ווינץ זא־ל שטי׊ן די ׀֌ךיוואַטע שולן, ג׹א־בן 
מי׹ בידים אונטעך אַ ׀עסעך י׹יד ׀ון אויטא֞נא֞מיע (לא־מי׹ 
הא֞׀ן אַז די ׀אַלשע ׀אַךטיליקעךס ׀ון דעך אַלגעמיינעך שול 
וועלן דא־׹טן דוךכ׀אַלן). און דא֞ס איז ג׹א־׹ אין דעך שטא֞ט 
וויני׀֌עג מיט אי׹ אַלטעך ׀֌ךץ-שול און מיט די ני,ךע טא֞גשולן 
׀ון אַנדעךע ךיכטונגען. א֞בעך לא־מי׹ ניט ׀אַךגעסן : אַ׀ילו 
אַ נא־כמיטא־ג-שול, אַ׀ילו אַ זונטיק-עךל איז אַ בךעקל אויטא־- 
נא֞מיע. יעדע אינסטיטו׊יע ׀ון און ׀אַך דעם יידישן לעבן 
איז אַ שיגל ׀ון דעך אויטא֞נא֞מיע, אַ׀ילו אויב דעך גאַנ׊עך 
בנין איז נא־ך ניט אוי׀געשטעלט. 



ווען מי׹ זעען אין די לאַטיין-אַמעךיקאַנעך לענדעך ווי אַזך 
עס ׀וךעמען זיך אויס דעמא֞קךאַטיש געקלבענע קהילה-׀אַך- 
ווא֞לטונגען, הא־בן מי׹ ׀אַך זיך אַ בילד ׀ון שטייגן אוי׀ן לייטעך 
׀ון אויטא־נא־מיזם. ווען עס איז געווען אין די מאַךאייניקטע 
שטאַטן די קא֞נגךעס-באַוועגונג, איז עס געווען אַ באַוועגונג 
׀אַך א֞ךנא֞ניזידטעך אויטא֞נא֞מיע. ווען מי׹ הא־בן אַ ילישן 
וועלט-קא֞נגךעס, איז עס אַ ׀אַךדךייטעך, מע קען זא־גן אַ ׀אַך- 



14 



קךי׀לטעך, א֞בעך דא־ך אַ ׀֌ךואוו דוךכ׊ו׀יךן שמעון דובנא֞ווס 
אידיי וועגן דעם העכסטן שטאַ׀֌ל ׀ון אויטא־נא־מיזם : דעך אונ- 
טעךשטעך — די לא֞קאַלע קהילה, דעך מיטעלעך — די א֞ךגאַ- 
ניזאַ׊יע אין גאַנ׊ן לאַנד (דעך סיים לויט דעך טעךמינא֞לא֞גיע 
׀ון די סיימיסטן), דעך העכסטעך — די יידישע וועלט-א֞ךגאַ- 
ניזאַ׊יע. 



שמעון דובנא־וו הא־ט געחלומט אַז א֞ט די יידישע וועלט- 
א֞ךגאַניזאַ׊יע וועט מיט דעך שייט וועךן אינטעךנאַ׊יא֞נאַל א֞נעך- 
קענט איך געדענק אַ ךע׀עךאַט וועגן די .מעגלעכקייטן זיך 
שו דעךשלא֞גן שו אַזאַ א֞נעךק.ענונג, ווא֞ס עס הא־ט געהאַלטן דעך 
דעמא֞לטיקעך דובנא֞וויסט ה׹ מאַקס לאַזאַךסא֞ן (דא֞ס איז געווען 
אין ׀עטךא֞גךאַד סוף 6191 א֞דעך א־נהייב 7191). שמעון דובנא־וו 
איז געווען דעך ׀א֞ךזי׊עך און הא־ט קלוג א֞נגעוויזן אַז אומ- 
א֞ךהענגיק ׀ון דעך מעגלעכקייט עס דוךכ׊ו׀יךן אין לעבן 
אין דעך נא֞ענטעך ׊וקונ׀ט, איז עס אַ נויטווענדיקעך שטאַ׀֌ל 
אין דעך טעא֞ךעטישעך קא֞גסטךוק׊יע ׀ון אויטא־נא־מיזם. 



מי׹ זעען ׀ךאַקטישן דובנא־וויזם אין דעם גאַנ׊ן יידישן 
לעבן אַךום אונדז. אישט מעך נא־ך ווי ׀ךיעך. און עס איז 
׀אַךשטענדלעך ׀אַךווא֞ס אישט מעך : דא֞ס יידישע לעבן וועךט 
אַלץ וךיניקעך „סטיכיש“, אַלץ ווייניקעך ממילאדיק, ׀ונזיכדיק, 
גא־׹ דעך׀אַך מעך באַוואוסטזיניק, מיט מעך א֞נשטךענגונג און 
קלא֞ךעך גע׊ילטקייט, ווייל עס וועךט שוועךעך אוי׀׊והאַלטן 
זיך ווי אַ ׀א֞לק. וועלן מי׹ וועלן ווייטעך לעבן ווי אַ ׀א֞לק, 
וועלן מי׹ וועךן באַווא֞וסטזיניק אויטא֞נא֞מיש, וועלן מ,י׹ מוזן 
גיין אוי׀ן וועג ווא֞ס שמעון דובנא־וו הא־ט א֞נגע׊ייכנט. 



אַזוי ווי עס בלי אויך נא־כן אוי׀שטעלן די יווישע 
מדינה די יידישע ׊עש׀֌ךייטקייט איבעך דעך וועלט, איז דעך 
אויטא־נא־מיזם ׀ֿאַך אונדז אומעטום אַן אַקטועלע ׀֌ךא֞גךאַם. כדי 
שו בלייבן יידן לעבנדיק ׊ווישן גיט-יידן, בויען מי׹ און מי׹ 
וועלן בויען ווייטעך אויטא֞נא֞מע ׀א֞ךמען ׀ון אונדזעך לעבן. 
זעען מי׹ עךשט אישט איין ווי וויכטיק עס זיינען ׀אַך דעך 
׊ווייטעך העל׀ט ׀ון ׊וואַנ׊יקסטן יא֞ךהונדעךט די אידייען ווא֞ס 
דובנא־וו הא־ט זיי ׀א֞ךמוליךט מיט זעכ׊יק יא־׹ שו׹יק. 



24 



שמעון דובנא֞ווס וועלטלעכקייט 



אין אונדזעךע וועלטלעכע ק׹ייזן מיינט מען ליידעך גאַנץ 
א֞׀ט אַז עס איז ניט שייך שו ךעדן וועגן אַ טעא֞ךיע ׀ון וועלט- 
לעכקייט. וועגן ווא֞ס איז דא־ זיך שו חקי׹הן ז מען איז ניט 
׀ךום, מע הא־ט ׀אַךלא֞ךן די אמונה ׀ון די קינדעךיא֞ךן, מע 
היט ניט א֞׀֌ די מ׊וות מעשיות, מע באַלאַנגט ניט שו קיין שום 
סינאַגא֞גע — נו, איז מען אַ וועלטלעכעך. אין אַזאַ באַנעם איז 
אַלץ געבויט אויף דעם ווא֞ס מען איז ×  ים, אַלץ איז דא־ נעגאַטיוו. 
און מי׹ ליידן טאַקע אין אונדזעך ׀ךאַקטישעך אַךבעט ׀ון דעם 
ווא֞ס מי׹ הא־בן ניט קיין קלא֞ךע, ׀ון אַלע וועלטלעכע יידן 
א֞נגענומענע טעא֞ךיע ׀ון וועלטלעכקייט. 



די ווא֞ס ׀אַךטךאַכטן זיך יא־ וועגן וועלטלעכקייט און זיינען 
׀ון אי׹ ניט אַוועק גע׀ינען דעם הוי׀֌ט-א֞נש׀֌אַך אין דעך שיטה 
׀ון ד׹ היים זשיטלא֞ווסקי. מי׹ וועלן זיך אישט ניט ׀אַךנעמען 
מיט אי׹ ; אין אונדזעך ׊וזאַמענהאַנג איז גענוג אַךויס׊והייבן 
אַז זי בויט זיך אויף דעם אַז וועלטלעך און סעקולעך איז היינו- 
ה׹, און אי׹ ג׹ונט-יסוד איז : יידן זיינען (א֞דעך קענען זיין, 
קענען וועךן) אַ ׀א֞לק ווי אַלע אַנדעךע ׀עלקעך. נהיה ככל הגויים ! 
אין אַ גךעסעךעך אַךבעט, געדךוקט אין שיקאַגעך שול-׀נקס 
(8491), הא־בן מי׹ זיך געמיט שו באַווייזן ווי׀ל ׊ךות מי׹ הא־בן 
געהאַט ׀ון אַזאַ איינשטעלונג, ווא֞ס זי שטימט ניט מיט דעך 
יידישעך געשיכטע און איז ניט ׊וגע׀אַסט ניט ׀אַך דעך יידי- 
שעך שול און ניט ׀אַך דעך יידישעך היים. 



מי׹ הא־בן דא־ ׀֌שוט ׀אַךזען אַז אוי׀ן גךענעץ ׀ון ׀ךיעךדיקן 
און א־נהייב דעם אישטיקן יא֞ךהונדעךט הא־בן מי׹ געהאַט שוויי 
גךויסע טעא֞ךעטיקעךס ׀ון יידישעך וועלטלעכקייט, שוויי חב׹ים 
און גלייכשייטיק בעלי-וויכוח, און ביידע מיט קלא־׹קייט און 
ביידע באַווא֞׀נט מיט יידיש וויסן. זיי זיינען געווען אַ מין 
גלגול ׀ון יענע אַלטע זוגות ווא֞ס הא־בן אַךיינגע׀יךט די תקו׀ה 
׀ון תנאים. דא֞ס זיינען די שוויי גךויסע זוכעךס און גע׀ינעךס 



׀ון אַ יידישן וועלטבאַנעם, אַחד-העם און שמעון דובנא־וו. זיי 
הא־בן געהאַט אַנדעךע ׀א֞ךשטעלונגען וועגן דעם אין ווא֞ס עס 
דאַךף באַשטיין די נייע יידישקייט, א֞בעך ביידע הא־בן זי באַגעךט 
און זי געזוכט. און ביידע הא־בן געהאַט אַ שא־ל שות׀ישע שטךיכן 
אין זייעך וועלטלעכקייט. 



זייעךע וועגן זיינען זיך ׊עגאַנגען בלויז נא־כן א֞׀֌גיין אַ שטיק 
וועג ׊וזאַמען. איז אַחד-העם דעך טעא֞ךעטיקעך ׀ון ׊יוניסטי- 
שעך, ׀ון העבךעאיסטישעך וועלטלעכקייט, און שמעון דובנא־וו 
איז דעך טעא֞ךעטיקעך ׀ון אונדזעך וועלטלעכקייט. און דעך 
היסטא֞ךישעך ׀אַקט אַז וועלטלעכקייט על-׀֌י שמעון דובנא־וו איז 
ניט געווא֞ךן גענוג ׀֌א֞׀֌ולעך אין אונדזעךע ק׹ייזן הא־ט דעך׀יךט 
שו בלא֞נדזשענישן, ווא֞ס מי׹ הא־בן עד-היום זיך ניט אַךויסגע- 
׀֌לא֞נטעךט ׀ון זיי. 



שום טייל שטעקט די שולד אין דעך טעךמינא֞לא֞גיע ווא֞ס 
שמעון דובנא־וו הא־ט געני׊ט. אַנשטא֞ט „וועלטלעך“ הא־ט דובנא־וו 
שוויי אַנדעךע וועךטעך. א֞דעך עך נישט דא֞ס ׀֌שוטע ווא־׹ט — 
ניי, דא֞ס נייע יידנטום, א֞דעך דעם טעךמין ווא֞ס עך הא־ט אַזוי 
ליב — נאַ׊יא֞נאַל. דעך תוך איז א֞בעך דעך זעלביקעך ווא֞ס 
מי׹ דעקן אים מיט דעם ווא־׹ט וועלטלעך. 



דעך גךויסעך היסטא֞ךיקעך טךאַכט כסדך אין טעךמינען 
׀ון אומאיבעךגעךיסענעך אייגענעך גייסטיקעך אַנטוויקלונג. 
דא֞ס נייע יידנטום זעט עך עךשט אין ׀֌ךא֞׊עס ׀ון שאַ׀ן זיך. 
א֞ט דעך ׀֌ךא֞׊עס איז אַ לאַנגא֞ניקעך, מיט ׀א֞ךגייעךס ׀ון ׀ךיעך 
און מיט אַ ססדךדיקן גיכעךן גאַנג זינט א־נהייב השכלה. אַ טייל 
׀ון דעך אוי׀קלעךונג איז אַוועק אויף אַנטי׀א֞לקישע וועגן 
און זיך גענייגט שו אַסימילאַ׊יע ; דעך אַנדעךעך טייל הא־ט 
גע׀יךט שו דעך נאַ׊יא֞נאַלעך באַוועגונג מיט אַלע איךע א֞׀֌׊ווייגן. 
דעך שיל ׀ון דעך נאַ׊יא֞נאַלעך באַוועגונג איז אינגאַנ׊ן אויס- 
׊ו׀וךעמען די דךויסנדיקע און די אינעווייניקסטע מעגלעכקייטן 
׀אַךן נייעם יידנטום. דעך וועג ׀ון דעך נאַ׊יא֞נאַלעך באַוועגונג 
ביי יידן איז דעך וועג שו אַן אייגענעם ךענעסאַנס, גענעךט ׀ון 
די בעסטע היסטא֞ךישע זאַ׀טן. 



אין דעם ווא֞ס מי׹ ךו׀ן וועלטלעכקייט זעט ניט שמעון 
דובנא־וו קיין ךיס מיט דעם יידישן עבך, נא֞ך אַ המשך, אַ ווייטעך- 



44 



דיקע עווא֞לו׊יא֞ניסטישע אַנטוויקלונג. עך ׀אַךלייקנט ׀אַךגלי- 
וועךטקייט. עך האַלט אַז מע קען ניט בלייבן ביים „אַלטן יידנ- 
שום“, נא֞ך מע מוז באַוואוסטזיניק, באַטךאַכט און א֞׀֌געהיט גיין 
ווייטעך. „׀אַךן ׀ךא֞גךעסיוון טייל ׀ון יידישן ׀א֞לק הא־ט ךע- 
ליגיע ׀אַקטיש אוי׀געהעךט שו זיין דעך הוי׀֌ט-ךעגולאַטא֞ך 
׀ון לעבן“, און די ׊וקונ׀ט ׀ון ׀א֞לק איז א֞׀֌הענגיק ׀ון זיין 
׀֌ךא֞גךעסיוון טייל. איז געקומען די נאַ׊יא֞נאַלע אידיי, ווא֞ס זי 
דאַךף עס אישט און אין ׀א֞ךויסגעזעענעם עתיד דוךכ׀יךן אַ 
טייל ׀ון יענע ׀ונק׊יעס ווא֞ס ׀ךיעך הא־ט עס געהאַט גענומען 
אויף זיך דעך יידישעך דת. „אין מיטלעלטעך און אין די עךשטע 
יא֞ךהונדעךטעך ׀ון דעך נייעך שייט הא־ט דא֞ס נאַ׊יא֞נאַלע 
אין דעם ייד זיך געהאַט ׊ונוי׀געגא֞סן מיט דעם ךעליגיעזן“. 
„דעך קולט הא־ט געהאַט ׀אַךדעקט די קולטו׹, ךעליגיע הא־ט 
געהאַט ׀אַךשטעלט די נאַ׊יא֞נאַליטעט מיט דעך גאַנ׊עך קא־מ- 
׀לי׊יךטקייט ׀ון איךע ׀֌סיכא֞-׀יזישע און היסטא֞ךישע ׀אַק- 
טא־׹ן“. אין נא֞מען ׀ון יידישן יחיד, אין נא֞מען ׀ון ׀ךייהייט 
׀ון אַנטוויקלונג, ׀ון עכטעך ׀אַלקס-דעמא֞קךאַטישקייט, אין 
נא֞מען ׀ון אוניוועךסאַליזם (על-׀֌י דובנא֞ווס אַ ס׀֌ע׊י׀ישן אויס- 
טייטש), דעךעיקך אין נא֞מען ׀ון ווייטעךדיקן קיום האומה, 
קומט, מוז קומען די „סעקולאַךיזאַ׊יע ׀ון דעך יידישעך נאַ׊יא֞- 
נאַלעך אידיי“. ביי דובנא־וון הייסט עס אַז די נאַ׊יא֞נאַלע אידיי 
דאַךף ק׹יגן דעם ׀֌ךימאַט, דאַךף זיין ךאש-ו׹אונדיק, דאַךף 
ניט זיין אונטעךגעווא֞ך׀ן קיין דא֞גמעס, דאַךף זיין דעך ׀יךנ- 
דיקעך ׀֌ךינ׊י׀֌. 



די אַלע ׊יטאַטן זיינען גענומען ׀ון דעם אויסגע׊ייכנטן 
אַךטיקל „יידן“ אין דעך גוואַלדיק אינ׀א֞ךמאַטיוועך זאַמלונג 
אויף ךוסיש „די ׀א֞ךמען ׀ון נאַ׊יא֞נאַלעך באַוועגונג אין היינט- 
׊ייטיקע מלוכות“, אַךויס אין ׀עטעךבוךג אין 0191. דא־׹טן 
גע׀ינען מי׹ אַ שא־ל עיקךדיקע דובנא֞ווישע געדאַנקען, קוךץ 
׀א֞ךמוליךט. דא־׹טן גיט דובנא־וו איבעך דעם תמ׊ית ׀ון זיין 
בליק אוי׀ן „נייעם יידנטום“. דא־׹טן ךעדט עך אויך אַז „די 
אייניקייט ׀ון דעך אומה וואַקסט אַךויס ׀ון דעך אייגנאַךטיקייט 
׀ון דעך קולטו׹, ׀ון שטייגעך לעבן, ׀ון מנהגים און ׀יךונגען, 
׀ון דעך בשות׀ותדיקייט ׀ון היסטא֞ךישן גו׹ל, ׀ון דעך אויטא־- 
נא֞מישקייט ׀ון אינעווייניקסטן לעבן“. דא־ און אין אַ סך אַנדעךע 



שטעלן נעמט דובנא־וו אויף דעם אייגנאַךטיקן שטייגעך לעבן, די 
באַזונדעךע מנהגים און דוךותדיקע ׀יךונגען ניט ווי באַזונ- 
דעךקייטן ׀ון דעך ךעליגיע, נא֞ך ווי אַךויסווייזונגען ׀ון דעך 
נאַ׊יא֞נאַליטעט. דא֞ס איז ׀אַך אים אַזאַ זיכעךע זאַך אַז עך 
שטעלט זיך א֞׀֌ אויף דעם אַלעם אַ סך ווייניקעך, ווי מי׹ ווא־לטן 
זיך געמעגט ׹יכטן. ׀אַך אונדז איז עס געווא֞ךן אַ שוועךע 
׀֌ךא֞בלעם, ׀אַך דובנא־וון איז נאַטיךלעך אַז עס איז ניט שייך 
׀יךן אַ מלחמה קעגן יידישן ׀יך. דעך שטייגעך לעבן בייט זיך 
טאַקע, א֞בעך די וויכטיקסטע באַזונדעךקייטן בלייבן. זיי קענען 
באַקומען אַן אַנדעך שו׹ה, א֞בעך זייעך מהות ׀אַךבלייבט. שמעון 
דובנא־וו איז טאַקע אין זיין ׀֌ךיוואַט לעבן געווען אינגאַנ׊ן היינט- 
וועלטיק, א֞בעך עך הא־ט ניט געדאַך׀ט זוכן ׀אַך יידישע מנהגים 
א֞דעך ׀אַךן יידישן יום-טוב אַן עסטעטישע באַגךינדונג (ווי 
דא֞ס הא־ט געטא֞ן ד׹ זשיטלא֞ווסקי, און זיינע ךאַדיקאַלע תלמידים 
הא־בן אין דעם ׀ךט זיך שו אים ניט ׊וגעהעךט). דא֞ס יידישע 
איז געווען גענוג גוט ׀אַך אים, ווייל עס איז . . . דא֞ס ישישע, 
ווייל עס איז דעך נאַ׊יא֞נאַלעך ׀֌ךא֞דוקט. 



ווען שמעון דובנא־וו איז געווען 32 יא־׹ אַלט און הא־ט נא־ך 
ניט גע׀ונען זיין אייגענעם ד׹ך, הא־ט עך געשךיבן אַן אַךטיקל 
וועגן תיקונים אין יידישן דת. עך הא־ט דעמא֞לט געהאַלטן אַז 
די יידישע אַליין-עמאַנסי׀֌אַ׊יע דאַךף קומען דו׹ך ךע׀א֞ךמען, 
מעך-ווייניק אין גייסט ׀ון דעך ךע׀א֞ךעם-באַוועגונג אין דייטש- 
לאַנד. אין דעך תקו׀ה ׀ון זיינע „ב׹יוו“ (אַלע ווייטעךדיקע 
׊יטאַטן זיינען ׀ון דא־׹טן), הא־ט עך זיך לחלוטין א֞׀֌געזא֞גט ׀ון 
אַזאַ ׊וגאַנג. עך הא־ט ׀אַךשטאַנען, אַז עך, דעך וועלטלעכעך, 
קען זיך מיט דעם ניט ׀אַךנעמען און אַז ניט דא֞ס איז דעך וועג 
שום נייעם יידנטום. עס גייט ניט אין תיקונים ׀ון דת, עס גייט 
אין איבעךשטעלן אויף אַנדעךע ךעלסן דעם ע׊ם ׊וגאַנג שו דעם 
ווא֞ס איז יידנטום. עך הא־ט ׊וואַנ׊יק יא־׹ ש׀֌עטעך איבעךגע- 
חז׹ט דעם געדאַנק, ווא֞ס איז געבליבן אמתדיק אין זיינע אויגן : 
—די אינדיווידועלע ׀ךייהייט ׀ון דעך היינטיקעך אינטעליגענ׊יע 
׀א֞ךט זיך ניט מיט דעך אייזעךנעך דיס׊י׀֌לין ׀ון דעם תלמודיש- 
ךבנישן הלכה-ךעזשים“. א֞בעך עס הא־ט אים ׀אַךדךא֞סן, ווי 
עך ד׹יקט זיך אַליין אויס, זיין „העזהדיק-׀֌ךא֞קוךא֞ךישעך טא־ן“ 
בנוגע דעם „אַלטן יידנטום“, ווייל עך הא־ט ךא֞ס גאַנ׊ע יידנטום 



אין אַלע זיינע תקו׀ות אישט באַנומען אוי׀ן סמך ׀ון „וויסני 
שאַ׀טלעך-היסטא֞ךישן עווא֞לו׊יא֞ניזם“. דעך וועג שום „נייעם 
יידנטום“ איז ניט קיין ךעווא֞לו׊יא֞נעךעך, נא֞ך אַן עווא֞לו׊יא֞- 
געךעך. דעך תמ׊ית איז גייסטיקע באַ׀ךייאונג, א֞בעך א֞ט די 
דא֞זיקע ׀ךייהייט ׀ון גייסט בינדט זיך גא־׹ניט מיטן אַךויס- 
וואַך׀ן די יידישע לעבנס-באַזונדעךקייטן. 



הן אין דעך גךויסעך געשיכטע זייגעך, הן אין אַ שא־ל עךטעך 
׀ון די „ב׹יוו“ און אין אַ שא־ל אַנדעךע אךטיקלען, הייבט שמעון 
דובנא־וו אַךויס דעם טעות ׀ון מעךב-אייךא֞׀֌ע ווא֞ס הא־ט געשאַ׀ן 
די „קולטוס-געמיינדע“ און די „קא֞נסיסטא֞ךיע“. מיט דעם הא־ט 
מען בוגד געווען אין ׀א֞לק, אין דעך נאַ׊יע. אין זיין אייגענעך 
׀֌ךא֞גךאַם ׀אַך דעך קהילה, ווא֞ס עך באַטךאַכט זי ווי אַ וועלט- 
לעכע, ווי אַ נאַ׊יא֞נאַלע, ניט ווי קיין ךעליגיעזע — נעמט עך 
דא־ך אַךיין דא֞ס באַ׀ךידיקן אַלע ךעליגיעזע באַדעך׀ענישן. 
לויט דובנא־וון דאַךף מען ׀ון דעם קהילה-שטייעך ווא֞ס אַלע 
שא־לן אויך באַ׀ךידיקן די „באַדעך׀ענישן ׀ון ךיטואַל“, ׀֌ונקט 
ווי ׀ון דעם זעלביקן שטייעך וועט מען בויען אַזעלכע אינסטי- 
טו׊יעס, ווא֞ס ׀ךומע יידן וועלן ניט וועלן אַהין אַךיינשמעקן. 
ךעכט אויף שבת-׹ו איז לויט אים אַ נאַ׊יא֞נאַל ךעכט, הא־ט 
עך עס אַךיינגענומען אין זיין אייגענעך ׀֌אַךטיי-׀֌ךא֞גךאַם. דעך 
׀֌ונקט איז ש׀֌עטעך ׀אַךאַן אין דעך ׊יוניסטישעך העלסינג׀א֞ך- 
סעך ׀ךא֞גךאַם, א֞בעך ניט געווען אין קיין שום ׀ךא֞גךאַם ׀ון 
די סא֞׊יאַליסטישע ׀אַךטייען, אַ׀ילו ניט ביי די סיימיסטן („סיי- 
מא֞וו׊עס“), ווא֞ס זיי הא־בן געהאַט די גא־׹ בךייטע ׀֌ךא֞גךאַם ׀אַך 
נאַ׊יא֞נאַלעך אויטא֞נא֞מיע. 



אין 7191, ווען אַ שא־ל ׀יךנדיקע ינגע מענטשן, געוועזענע 
סיימיסטן און ׊יוניסטן-סא֞׊יאַליסטן, הא־בן ׊וזאַמען מיט שמעון 
דובנא־וון באַנייט די „׀א֞לקס׀֌אַךטיי“, איז די ׀ךאַגע וועגן באַ- 
ךאַקטעך ׀ן דעך קהילה געווען אַן ענין ׀אַך אַ וויכיה אויף 
אַ שא־ל זי׊ונגען. עס איז קעגן וועלטלעכקייט — הא־ט מען גע- 
טענהט — אויב די קהילה וועט דאַך׀ן ׀אַךזא֞ךגן די ךעליגיעזע 
באַדעך׀ענישן. דעם „אַלטנס“ ענט׀עך איז געווען : די קהילה 
דאַךף באַ׀ךידיקן אַלע יידישע באַדעך׀ענישן, און נא֞ך אַזוי איז 
זי דעמא֞קךאַטיש און נאַ׊יא֞נאַל — בכן אויך באמתדיק וועלט- 
לעך. אַ וועלטלעכע קהילה הא־ט ניט אין זינען שו באַ׀ךידיקן 



4 



א מיין באַדעך׀ענישן ׀ון ׀א֞לק, ווייל אויב אַזוי — וועךט זי אַ 
מין „קולטוס-געמיינדע“ אויף דעך לינקעך זייט. נא֞ך אַן אַל- 
יידישע קהילה קען א֞נגעךו׀ן וועךן וועלטלעכע קהילה. איך 
געדענק אַז ש. דובנא־וו, ווא֞ס הא־ט אויף די אַלע זי׊ונגען ׀ון 
7191 געךעדט יידיש, הא־ט דא־ זיך באַנו׊ט ג׹א־ד מיטן ךוסישן 
טעךמין „סוועטסקאַיאַ א֞בשטשינאַ“ און הא־ט ווי אַ לשון גו׀ל 
על לשון ׊וגעגעבן „ווסעווא֞ נאַשעווא֞ יעווךעיסקאַווא֞ סוועטאַ“ 
(„די וועלטלעכע קהילה ׀ון אונדזעך גאַנ׊עך יידישעך וועלט“). 



איך געדענק עס אַזוי גוט דעך׀אַך, ווייל דא֞ס איז געווען 
מאַךבונדן מיט מיינע אייגענע עךשטע אַךויסטךיטן, ווען איך 
הא־ב אַךגומענטיךט, אַז ׀֌ונקט ווי דעך ניט-׀ךומעך דאַךף הע,ן 
אויסהאַלטן אַ יידישן טעאַטעך ווא֞ס איז טךייף ׀אַך אים, א֞דעך 
׀֌ונקט ווי אַ מש׀֌חה א־ן קינדעך דאַךף העל׀ן אויסהאַלטן אַ ול, 
— אזוי דאַךף דעך ייד ווא֞ס עסט טךייף ׀לייש העל׀ן אַז די 
ווא֞ס עסן בלויז כשך ׀לייש זא־לן ניט מוזן שא־לן ׀אַך דעם טיש- 
דעך ווי ׀אַך טךייף ׀לייש. און נא֞ך אַזאַ כלל-ישךאל-׊וגאַנג 
קען ׀יךן שו אַ דעמא֞קךאַטישעך קהילה. דעך גאַנ׊עך ע׀֌יזא֞ד 
׀ון אַ וועלט ווא֞ס איז ׀אַךשוואונדן העל׀ט א֞בעך אישט בעסעך 
ווי ׊יטעטן אוי׀קלעךן ווא֞ס איז על-׀֌י דובנא־וון — וועלטלעך. 
עס איז אין תוך ביי אים ניט געווען קיין חילוק ׊וךשן די 
באַגךי׀ן וועלטלעך און נאַ׊יא֞נאַל. 



ווא֞ס-זשע איז ׀א֞ךט על-׀֌י דובנא־וון דעך הוי׀ט-סימן ׀ון 
אַ וועלטלעכעך קהילה ז אַז „די גאַנ׊ע דעךוואַקסענע באַ׀על- 
קעךונג ׀ון געגעבענעם א֞ךט געהעךט שו אי׹“ און „ניט די גע- 
מיינשאַ׀ט ׀ון די מת׀֌ללים“. איז אין מעךב-אייךא֞׀֌ע קיין מא־ל 
ניט געווען קיין וועלטלעכע קהילה אין דעם זינען ווי דובנא־וו 
ה— עס ׀אַךשטאַנען, און אויך ניט אין ׀֌וילן ׊ווישן די ביידע 
וועלט-מלחמות. דעך יסוד איז דא־׹טן אומעטום געווען ךעליגיע, 
בעת דעך יסוד ׀ון אַ וועלטלעכעך קהילה איז די נאַ׊יא֞נאַלע 
׊וגעהעךיקייט. דובנא־וו הא־ט געהאַלטן אין איין איבעךחזךן 
אז מי׹ „זיינען ניט קיין סעקטע גלויבנס-בךידעך“, נא֞ך „מוזן 
זיין טעטיק אויף אַלע געביטן ׀ון . . . סא֞׊יאַלן און גייסטיקן 
לעבן ווי אַ ׀א֞לק מיט אַ באַוואוסטזיין ׀ון אייגנקייט און באַזונ- 
דעךקייט“. זיין וועלטלעך הייסט ניט זיך א֞׀֌טיילן ׀ון כלל- 



84 



ישךאל און ׀֌ךאַווען (ךיכטיקעך — ניט ׀ךאַווען !) שבת ׀אַך 
זיך, נא֞ך קעמ׀ן ׀אַך קיום האומה. 



דובנא־וו זעט די געשיכטע ׀ון דעך יידישעך אינטעליגענ׊יע 
(א֞דעך א֞נ׀יךעךשאַ׀ט ׀ון ׀א֞לק) לויט אַזאַ סכעמע : ׀ךיעך 
איז געווען אַ מא֞נא֞ליטישע, אַ ׀֌אַטךיאַךכאַלע, אַן א־׹טא־דא־ק- 
סישע אינטעליגענ׊יע ; זי הא־ט זיך געש׀֌א֞לטן אויף שוויי ׹יכ- 
טונגען — א֞ךטא֞דא֞קסישע און משכילישע ; די משכילישע 
הא־ט זיך ווידעך געש׀֌א֞לטן אויף שוויי — אַסימילאַטא֞ךישע 
און נאַ׊יא֞נאַלע. די נייע יידישע אינטעליגענ׊יע זיין 
נאַ׊יא֞נאַל א֞דעך זי וועט אינגאַנ׊ן ניט זיין“. זעען מי׹ ווידעך 
אַז „גיי“, „וועלטלעך“ און „נאַ׊יא֞נאַל“ זיקנען ביי דובנא־וון 
היינו-הך. 



ווען שמעון דובנא־וו ךעדט וועגן יידישן נאַ׊יא֞נאַלן ךענע- 
סאַנס, נעמט עך עס אַךיין אין דעך גאַנ׊עך געשיכטע ׀ון אוי׀- 
ושכן ׀ון אַלע אַנדעךע אונטעךגעדךיקטע ׀עלקעך. ווען עך 
ךעדט וועגן דעךשלא֞גן זיך שו נאַ׊יא֞נא֞לע ךעכט, הא־ט עך אין 
זינען אַ גיין ׊וזאַמען מיט די אַלע ׀עלקעךשאַ׀טן ווא֞ס נייטיקן 
זיך נא־ך אין דעם. „יעדע נאַ׊יע הא־ט ךעכט אויף אַליין-באַשטי- 
מונג און מי׹ נייטיקן זיך ניט ׀אַך דעך באַךעכטיקונג ׀ון אונ- 
דזעך קיום אין אַ באַזונדעךעך מיסיע ווא֞ס זא־ל זיין ׀אַך אונדז 
׀א֞ךויס באַשטימט“. קען זיך באַקומען אַז אייגנטלעך איז ניטא־ 
קיין אונטעךשייד ׊ווישן א֞ט דעם שטאַנד׀֌ונקט און ד׹ זשיס- 
לשוסקיס, און אַז דא־ איז אויך ׀אַךאַן דעך בבל הגויים. א֞בעך 
דא֞ס איז ביי אים נא֞ך איין זייט ׀ון דעך מטבע, די דךויסנדיקע 
זייט, דעך בל׀֌י-חוץ. שמעון דובנא־וו הייבט גלייכשייטיק אַךויס 
אַז אונדזעך היסטא֞ךישע אַנטוויקלונג הא־ט אונח דעך׀יךט שו 
אַן אַנדעך מד׹גה ׀ון נאַ׊יא֞נא֞ליזם ווי עס איז ביי די ׀עלקעך 
׊ווישן וועלכע מי׹ לעבן. עס גייט ניט בלויז אין דעם ווא֞ס אונ- 
דיעך ש׊יא֞נאַליזם הא־ט ניט אין זיך קיין שמץ ׀ון אונטעךדךיקן 
וועמען דא֞ס זא־ל ניט זיין, ׀ון ע׀֌עס וועלן ׊ונעמען ׀ון עממען, 
עס גייט אויך אין דעם ע׊ם כאַךאַקטעך ׀ון אונדזעך נאַ׊יא֞נאַ- 
גא֞לעך קולטו׹. זי איז ׀ילשיכטנדיק, זי איז דו֌ךותדיק טי׀עך, 
זי נעמט אונדז אַךום מיט ׀עסטעךע ךיי׀ן, זי איז מעך איינגע- 
באַקן אין אונדזעך האַךץ און מוח. בכן, קען מען אונה ניט 



4 



9 



גלייכן שו סלא֞וואַקן א֞דעך סלאַךת֌נען. דעך חילוק שוישן אונדי 
און אונדזעךע שכנים איז גךעסעך ווי דעך אונטעךשייד ׊ווישן 
אַנדעךע שכנישע ׀עלקעך. דא֞ס איז געווען אַ שטךיך ׀ון דעם 
—אַלטן יידנטום“ און הא־ט וועט, מוז בלייבן אויך אַ גךונטשטךיך 
׀ון דעם „נייעם יידנטום-“. דא֞ס נייע דאַךף ניט ׀יךן שו קיין 
אויסגלייך, נא֞ך שו אַ העכעךעך מד׹גה ׀ון אייגנקייט, א֞דעך 
נישנדיק אַ ווא־׹ט ווא֞ס איז נא־ך קלא֞ךעך — שו אַנדעךשקיש. 



מי׹ הא־בן שוין אין דעם ד׹יטן קא֞׀֌יטעלע געךעדט 
וועגן „נאַ׊יא֞נאַלן אינדיוויד“ א֞דעך וועגן דעך „נאַ׊יא֞נאַלעך 
׀֌עךזענלעכקייט“ — אויסדךוקן און באַגךי׀ן ווא֞ס טךע׀ן זיך 
ביי דובנא֞ות כסדך. די גאַנ׊ע עובדא, דעך אייגנטלעכעך ׀אַך- 
מעסט ׀ון „נייעס יידנטום“ באַשטייט אין אויסלעבן, אַנטוויקלען, 
אויסדךיקן א֞ט די אייגענע ׀עךזענלעכקייט. מע קען זי אַל- 
זייטיק אויסדךיקן נא֞ך אין ׀ולעך גייסטיקעך ׀ךייהייט, א־ן דא־ג- 
מעט, א־ן טךאַדי׊יא֞נעלע ׀֌ענטעס, דא֞ס הייסט נא֞ך אויף אַ וועלט- 
לעבן או׀ן. מע קען א֞ט די נאַ׊יא֞נאַלע ׀֌עךזענלעכקייט אויס- 
לעבן און אויסדךיקן דו׹ך דעם ווייטעךדיקן היסטא֞ךישן ׀֌ךא֞- 
׊עס ׀ון גייסטיקעך עווא֞לו׊יע, ווא֞ס זי דאַךף גיין א־ן א֞׀֌שטעלן, 
א־ן אונטעךדךיקונג ׀ון דךויסן און א־ן דעךדךיקונג ׀ון אינע- 
ווייניק (אַסימילאַ׊יע). דעך שטויסנדיקעך מוח ׀אַך דעך וויי— 
טעךדיקעך אַנטוויקלונג דאַךף זיין דעך ׀ךייעך, דעך עטישעך, 
דעך אוניוועךסאַליסטישעך נאַ׊יא֞נא֞ליזם. 



,׀ון די נביאים, טענהט דובנא־וו, קענען מי׹ זיך לעךנען 
אַזאַ מין אוניוועךסאַליסטישן נאַ׊יא֞נאַליזם. זיי הא־בן געהאַט אין 
זינען יושך ׊ווישן מענטש און מענטש, ׊ווישן ׀א֞לק און ׀א֞לק. 
זיי הא־בן געקעמ׀ט ׀אַך יושך בכלל, א֞בעך א֞נגעהויבן ׀ון דעך 
אייגענעך היים. זיי הא־בן געחלומט אַז מי׹ יידן וועלן זיין דעך 
„נס לגויים“, דעך עמוד-האש ׀ון דעך וועלט-געשיכטע, דעך 
ליכט-׀אַקל ׀אַך ׀עלקעך. א֞בעך זיי הא־בן מיט זייעך גאַנ׊ן 
בךען און ׀֌אַטא֞ס ליב געהאַט זייעך ׀א֞לק און געווא֞לט אַז דעך 
„׀אַקל“ זא־ל טאַקע ניט אויסגעלא֞שן וועךן. ווייל די זיינען געווען 
אוניוועךסאַליסטן, זיינען זיי געווען נאַ׊יא֞נאַליסטן און ניט גע- 
קא֞נט זיין קיין זיך-׀אַךלייקנדיקע קא֞סמא֞׀֌א֞ליטן. 



מי׹ קענען ניט „ליב הא־בן אַלע ׀עלקעך אַזוי ווי די איי- 



05 



גענע“, לויט וולאַדימיך סא֞לא֞וויא֞ווס ׀א֞דעךונג. מי׹ דאַך׀ן 
א֞בעך „וועךטיקן און א֞׀֌שאַ׊ן די ׀ךעמדע נאַ׊יא֞נאַלע ׀֌עךזענ- 
לעכקייט ווי די אייגענע“. אין דעם איז שוין ׀אַךאַן אוניוועך- 
סאַליזם. אונדזעך וועלטלעכע נא֞׊יא֞גאַלע אידיי ׀֌א֞ךט זיך 
׊ונויף, גיסט זיך ׊ונויף מיטן אידעאַל ׀ון אוניוועךסאַליזם. 
„אונדז, די א֞׀֌שטאַמיקע ׀ון די תנכישע נביאים, ׀֌אַסט זיך 
מעך ׀ון אַלץ אונטעך׊והאַלטן אין דעך ׀ולעך ׹יינקייט יענעם 
נאַ׊א֞נאַלן אידעאַל ווא֞ס הא־ט זיך אין דעך נביאות ׊ונוי׀גע- 
גאַסן מיט די גךאַנדיעזע חלהמות וועגן אַלמענטשלעכעך ב׹י- 
דעךלעכקייט“. 



דא֞ס „נייע יידנטום“ בינדט זיך אויף אַזאַ או׀ן ׊ונויף מיט 
דעם טי׀סטן און טייעךסטן ׀ון דעם „אַלטן יידנטום“ און שע׀֌ט 
׀ון די אוךאַלטע יידישע קוואַלן. ווען מי׹ ךעדן וועגן „נאַ׊יא֞נאַלן 
ךענעסאַנס“, וועגן „קוליטו׹-ווידעךגעבוךט“, וועגן „׀א֞לקישעך 
באַנייאונג“ שטךעבן מי׹ שו אַ נייעם און טי׀ן סינטעז ׀ון אַלדעם 
׀ךיעךדיקן, ׀ון אין-זיך-׀אַךשלא֞סענעם און ׀ון-זיך-דעך- 
ווייטעךנדיקן. דא֞ס נייע קומט ווי דעך סך-הכ֌ל ׀ון מיטן-׀֌נים- 
שו-זיך און ׀ון מיטן-׀֌נים-שו-דעך-וועלט. 



און אַווואי איז ניט שייך ךעדן וועגן וועלטלעכקייט נא֞ך 
ווי וועגן אַ סכום ניינען. ניינען זיינען ניט קיין שטייגעך ׀אַך 
קיין שום ׀ונדאַמענט. מיט ׀אַךניינען קען מען קיין בנין ניט 
אוי׀שטעלן. וועלטלעכקייט איז גיכעך אַ סכום יא֞ען. ךאשית- 
כל איז עס : יא־, מי׹ זיינען אַ ׀א֞לק, מי׹ זיינען אַלע מא־ל 
געווען אַ ׀א֞לק, אַ שע׀עךיש, אַ בויעךיש ׀א֞לק. און אויב מי׹ 
זא־גן אַז מי׹ זיינען וועלטלעכע יידן, זא־גן מי׹ אויך : מי׹ × ×¢- 
מען אויף זיך התחייבותן לגבי זיך, לגבי די אייגענע קינדעך, 
לגבי דעם ווא־וילזיין און קולטוךעלעך אַנטוויקלונג ׀ון אייגענעם 
׀א֞לק. 



דא֞ס אַלץ ד׹ינגט אַךויס ׀ון שמעון דובנא֞ווס באַנעמען 
וועלטלעכקייט. 



שמעון דובנא־וו און יידיש 



אַחד-העמס נאַ׊יא֞נאַליזם איז געווען געבויט אין זייעך אַ 
גךויסעך מא֞ס אויף ש׀֌ךאַך. עך הא־ט געקא֞נט זיך ׀א֞ךשטעלן 
נא֞ך איין נאַ׊יא֞נאַלע ש׀֌ךאַך — העבךעאיש, נא֞ך איין ש׀֌ךאַכיקע 
געבונדנקייט — דו׹ך העבךעאיש. ׀ון דעם נעמט זיך זיין 
שנאה שו יידיש. די ע׊ם עקסיסטענץ ׀ון יידיש איז געווען אַ 
סתיךה שו זיין שיטה. ד׹ היים זשיטלא֞ווסקיס נאַ׊יא֞נאַליזם 
הא־ט זיך אויך באַזיךט אויף ש׀֌ךאַך. ׀אַך אים איז .׀א֞לקש׀֌ךאַך 
געווען דא֞ס זעלביקע ווא֞ס נאַ׊יא֞נאַלע ש׀֌ךאך, און ׀אַך זיין 
תקו׀ה הא־ט עך געזען נא֞ך איין איינ׊יקע נאַ׊יא֞נאַלע ש׀֌ךאַך — 
יידיש. גאַנץ אַנדעךש איז געווען דובנא֞ווס באַזע ׀אַך זיין 
נאַ׊יא֞נאַליזם. שמעון דובנא־וו הא־ט געבויט אויף דעך גאַנ׊עך 
היסטא֞ךישעך דעך׀אַךונג ׀ון אונדזעך ׀א֞לק און אויף שות׀ות 
׀ון געשיכטלעכן גו׹ל. איז דעך ענין ש׀֌ךאַך געבליבן אין 
הינטעךגךונט. „שמע בבל לשון שאַתה שומע“ — איז אַן אַלטעך 
דיין ךעליגיעזעך ׊וגאַנג שו לשון. ׀אַך דעם נאַ׊יא֞נאַליסט שמעון 
דובנא־וו איז געווען ליב דא֞ס דעךקלאַךיךן „איך בין אַ ייד און 
איך וויל בליי֮בן אַ ייד“, אומא֞׀֌הענגיק ׀ון דעך ש׀֌ךאַך, ווא֞ס 
אויף אי׹ וועךט עס אַךויסגעזא֞גט. דא֞ס יידישע גע׀יל און דעך 
יידישעך ווילן ׀אַךנעמען דא־ אַזוי ׀יל א֞ךט אויבנא־ן אַז זיי 
׀אַךשטו׀֌ן אין אַ זייט אַ׀ילו די יידישע שונג. 



דא֞ס איז געווען מהסכם מיט דעך שיטה עס איז אויך 
געווען אַ סוביעקטיוועך מא֞מענט. שמעון דובנא־וו הא־ט געשךיבן 
אַ שיינעם, קלא־׹ן און ׀֌שוטן העבךעאיש ; עך הא־ט ש׀֌עטעך 
געשךיבן ׀֌ונקט אַזוי קלא־׹ און ׀֌שוט אויף יידיש (׀֌שטות און 
קלא־׹קייט זיינען בכלל סימנים ׀ון זיין סטיל און ׀ון דעם מענטש). 
א֞בעך דא־ך איז זיין אייגענע הוי׀טש׀֌ךאַך געווען ךוסיש, דא֞ס 
לשון ׀ון דעם גךעסטן טייל ׀ון זיין שךייבן און דעךעיקך ׀ון 
זיין גךויס לעבנס-וועךק „די וועלט-געשיכטע ׀ון דעם יידישן 
׀א֞לק“. הא־ט זיך באַקומען, הן אוי׀ן סמך ׀ון טעא֞,ךעטיזיךן, 
הן אוי׀ן ג׹ונט ׀ון אייגענעך לעבנס-׀֌ךאַקטיק, דעך איינשטעל 
׀ון דךייש׀֌ךאַכיקייט : העבךעאיש, יידיש, לאַנדש׀֌ךאַך. מע קען 



אַזוינס ניט א֞נךו׀ן סינטעז, גיכעך איז עס אַ מין ש׀֌ךאַכיקעך 
סינקטךע.טיזם. די השכלה הא־ט אין א־נהייב געךו׀ן שו דעך 
לאַנדש׀֌ךאַך, און דעך נאַ׊יא֞נאַליזם ווא֞ס איז ׀ון אי׹ אַךויס- 
געוואַקסן הא־ט זיך ׊ע׊ווייט אויף אַ ד׹ך ׀ון העבךעאיש און 
אַ ד׹ך ׀ון יידיש — און דובנא־וו הא־ט אַךיינגענומען ווי מיט- 
לען ׀אַך ווייטעךדיקעך קולטו׹-אַנטוויקלונג אַלע ד׹יי לשונות. 
אַבי עס בלייבט דעך עיקך : דעך נאַ׊יא֞נאַלעך אינהאַלט. 



שמעון דובנא֞ווס ךוסיש איז געווען ךייכעך ווי זיין העב- 
ךעאיש א֞דעך ווי זיין יידיש ; עס איז געווען בייגעוודיקעך. עך 
הא־ט דא־ געקענט זיך לעךנען ׀ון די בעמעע מוסטעךן ׀ון דעך 
אויסגעאיידלטעך ׀֌ובלי׊יסטיק ׀ון די דיקע און עךנסטע זשוך- 
נא־לן און ׀ון עטלעכע גךויסע ךוסישע היסטא֞ךיקעךס ווא֞ס זיינען 
געווען אויסגע׊ייכנטע סטיליסטן. הן אוי׀ן ׀עלד ׀ון העבךע- 
איש, הן אוי׀ן ׀עלד ׀ון יידיש ווא־לט אים אויסגעקומען שו זיין 
אַ נא֞וואַטא֞ך אין ש׀֌ךאך, און עס זעט אויס אַז עך הא־ט ניט 
געהאַט קוין גוסט ׀אַך דעם. אַ׀ילו ווען עך הא־ט שוין געשךיבן 
אויף אַ ךיינעם און שיכטיקן יידיש, איז עך בנוגע לשון געווען 
גאַנץ קא֞נסעךוואַטיוו. אַזוי למשל הא־ט עך ניט געקא֞נט ׀אַך- 
ט׹א־גן אַזאַ מא֞דעךנע וועךטעך-׀אַךבינדונג ווי עךב ךעווא֞לו׊יע 
(עך הא־ט געטענהט אַז עס קען נא֞ך זיין עךב שבת א֞דעך עךב 
יום-טוב, א֞בעך ניט עךב אַ געשעעניש) און איז געווען זייעך 
אומ׊ו׀ךידן ׀ון די ש׀֌ךאַכלעכע חידושים ווא֞ס נחום שטיף הא־ט 
אַךיינגעטךא֞גן ביים איבעךזע׊ן דעם עךשטן און שו׹יטן באַנד 
׀ון זיין —נייסטעך געשיכטע“ (די בענד אַכט און ניין ׀ון דעך 
׊ען-בענדיקעך „וועלט-געשיכטע ׀ון יידישן ׀א֞לק“). א֞בעך דא֞ס 
נישן ךוסיש ווי דעם הוי׀֌ט-מעדיום ׀אַך זיין שאַ׀ן הא־ט גע- 
שאַ׀ן אַ מחישה ׊ווישן דעם היסטא֞ךיקעך און דעם: טעא֞ךעטי- 
קעך דובנא־וו און גךויסע טיילן ׀ון יידישן ׀א֞לק. עךשט דו׹ך 
איבעךזע׊ונגען ווא֞ס זיינען געקומען ש׀֌עטעך הא־ט דא֞ס ׀א֞לק 
אים געקענט ׊וךיקגעווינען. 



מע דאַךף נעמען אין באַטךאַכט נא־ך אַ מא֞מענט כדי שו ׀אַך- 
שטיין דובנא֞ווס האַלטן זיך ביי ךוסיש. שמעון דובנא־וו הא־ט 
איינגעזאַ׀֌ט אין זיך געוויסע שטעלונגען ׀ון דעך ךוסישעך 
איניטעליגענ׊יע, און איינע ׀ון די שטעלונגען איז געווען : די 
וויכטיקייט ׀ון דעך באַזונדעךעך גךו׀֌ע אינטעליגענ׊יע ׀אַך 



דעם גאַנ׊ן ווייטעךדיקן געשיכטלעכן גאַנג. נישט געקוקט אויף 
זיין עכטעך דעמא֞קךאַטישקייט, נישט געקוקט אויף זיין ליב- 
שאַ׀ט שום ׀֌שוטן ׀א֞לק, — איז ביי אים דא־ך עךגעץ אין הינ- 
טעךגךונט ׀אַךבליבן די ׀א֞ךשטעלונג אַז א֞ט די געקליבענע 
גךו׀֌ע איז אַזוי שו זא־גן די ווא֞ס ׀וךעמט די געשיכטע ׀ון דעם 
׀א֞לק. שמעון דובנא־׹ו הא־ט ךאשית-בל געזוכט ׀אַך זיין אוידי- 
טא֞ךיע די יידישע אינטעליגענ׊יע, און זי איז געווען ביז שו 
דעך עךשטעך וועלט-מלחמה אין זייעך אַ גךויסעך מא֞ס אַ ךוסיש- 
ךעדנדיקע. ׹יין ׀ךאַק-טיש הא־ט אויסגעזען אַז דעך וועג שו א֞ט 
דעך אינטעליגענ׊יע איז די .ךוסישע ש׀֌ךאַך. דובנא־וו הא־ט 
געווא֞לט מש׀֌יע זיין אויף א֞ט דעם טייל ׀ון ׀א֞לק. דעך סוף 
איז געווען אַז דו׹ך דעם הא־ט עך הי׀֌ש באַגךענע׊ט זיין הש׀֌עה. 
דו׹ך זיין העבךעאיש הא־ט אַחד-העם גע׀וךעמט אַ נייע גךו׀֌ע 
אינטעליגענטן ; דו׹ך זיין יידיש הא־ט ד׹ זשיטלא֞ווסקי גע- 
הא֞ל׀ן שאַ׀ן אַ נייע גךו׀֌ע אינטעליגענטן. א֞בעך שמעון דובנא־וו 
הא־ט דו׹ך ךוסיש ניט געקא֞נט א׀ן קיין נייע גךו׀֌ע אינטע- 
ליגענטן — עך הא־ט בלויז געהא֞ל׀ן נאַ׊יא֞נאַליזיךן די ׀ךיעך- 
דיקע ׀א֞ךמיךונג. עס שטעקט אין דעם אַן איךא֞ניע : ךוסיש 
הא־ט עס געזא֞לט זיין די בךייטעךע וועלט לגבי העבךעאיש 
א֞דעך יידיש, און ךוסיש איז מגולגל געווא֞ךן אין דא֞ס ׀֌ךא֞ווינ- 
׊יעלע. 



עס האַכט זיך אַז אַ סך אַ גךעסעךע טענה קען מען אַךויס- 
שטעלן דעם היסטא֞ךיקעך שמעון דובנא־וו, למאַי עך הא־ט אין 
זיין געשיכטע בכלל ניט דעךזען די גךויסע ךא֞לע ׀ון יידיש 
במשך ׀ון די לע׊טע דךייסיק דוךות. אויב עך הא־ט ניט געקא֞נט 
זיך א֞׀֌שטעלן אויף דעך ע׊ם אַנטוויקלונג ׀ון ילש ווי אַ ש׀֌ךאך, 
ווייל עס הא־בן אים גע׀עלט גענוג ׀אַךאַךבעטן, הא־ט עך דא־ך 
געמעגט טי׀עך און גךינטלעכעך א֞׀֌שאַ׊ן די ךא֞לע ׀ון דעם 
יידישן לשון אין דעך גאַנ׊עך קולטו׹-געשיכטלעמעך אַנט- 
וויקלומ ׀ון אַשכנזישן יידנטום. עך, דעך גךויסעך היסיטא֞ךי- 
קעך, הא־ט דא־ ניט ׊וגעטךא֞גן קיין שום ׀א֞ךמוליךונג ׀ון דעם 
אַלגעמיינעם הינטעךגךונט בנוגע ש׀֌ךאַך, ווא֞ס דעך ׀א֞ךשעך 
׀ון געשיכטע ׀ון יידיש זא־ל עס ש׀֌עטעך קענען אויסני׊ן ׀אַך 
זיינע שילן. ׀ון 1ש1 א־ן וועךט שמעון דובנא־וון אַלע קלא֞ךעך 
און קלא֞ךעך די נאַ׊יא֞נאַלע ךא֞לע ׀ון ישיש ׀אַך זיין שייט. 



45 



א֞בעך דעך היסטא֞ךיקעך הא־ט ניט גענוג קלא־׹ דעךזען דעם 
נאַ׊יא֞נאַלן וועךט ׀ון יידיש אין אַלע ׀ךיעךדיקע יא֞ךהונדעך- 
טעך. בבל או׀ן הא־ט עך עס ניט ׀א֞ךמוליךט. און עס איז ׀אַךאַן 
נא־ך אַ בלויז אין זיין געשיכטע : עס וועךט ניט אַךויסגעהויבן 
גענוג בולט די געזעלשאַ׀טלעכע און די קולטו׹-אַנטוויקלענדיקע 
ךא֞לע ׀ון דעך יידישעך ליטעךאַטוך אַ׀ילו אין 91טן און א־נהייב 
02סטן יא֞ךהונדעךט. אמת, דעך ענין וועךט באַךיךט, א֞בעך שו 
אויבנאוי׀יק, אין שו אַלגעמיינע און קאַךגע שטךיכן. 



און דא־ך הא־ט שמעון דובנא־וו אוי׀געטא֞ן לטובת יידיש. 
עך הא־ט ׊וגעלייגט אַ האַנט אין דעם גאַנג ווא֞ס עך באַ׊ייכנט 
מיט די וועךטעך „׀ון זשאַךגא֞ן שו יידיש“ (אַזוי הייסט אויך 
זיין זאַמלונג אַךטיקלען, אַךויסגעגעבן ׀ון קלע׊קין-׀אַךלאַג, 
ווילנע 9291). זיין עךשטעך אַךויסטךיט ׀אַך יידיש איז שוין 
געשען אין 1881. עך איז דא֞ס געווען דעך אַנא֞נימעך מחב׹ 
׀ון אַן אַךטיקל אין „ךאַזסווע-ט“ וועגן דעם ווי נייטיק עס איז 
אַ יידישע שייטונג אין דעך ׀א֞לקש׀֌ךאַך. יא־׹ן ש׀֌עטעך דעך- 
מא־נט זיך שמעון דובנא־וו : „איך הא־ב באַוויזן ווא֞ס ׀אַך אַ מעכ- 
טיקע בילדונגס-קךאַ׀ט עס ליגט אין אַ לעבעדיקעך ש—אַך 
׀אַך מיליא֞נען יידן“. דעך אַךטיקל איז געווען אַ בכיוונדיקע 
שוג׹ייטונג ׀אַך דעך וועכנטלעכעך אויסגאַבע „דא֞ס יודישע 
׀א֞לקסבלאַט“ ווא֞ס הא־ט עקסיסטיךט אין די יא־׹ן 1881-0981. 



א֞בעך דעך הוי׀ט-׀אַךדינסט באַשטייט אין דעם ווא֞ס שמעון 
דובנא־וו איז געווען דעך גינ׊יקעך קךיטיקעך ׀ון דעך יידישעך 
ליטעךאַטוך אין די אַכ׊יקעך יא־׹ן. אונטעךן ׀סעוודא֞נים 
ק׹יטיקום הא־ט עך געדךוקט אַ לאַנגע סעךיע איבעךבליקן אי- 
בעך דעך ליטעךאַטוך, און עך הא־ט דא־׹טן כסדך אַךויסגעהויבן 
דא֞ס ׀ךישע און דא֞ס געזונטע ׀ון דעך ליטעךאַטוך אויף ישיש. 
עך דעך׊יילט אַליין אַז עך הא־ט געךאַמט די שטאַלן ׀ון דעך 
ליטעךאַטוך, גע׀יךט אַ מלחמה קעגן דעך א֞נגעבלא֞זענעך 
מלישה און געקינ׊לטקייט ׀וי דעך העבךעאישעך ליטעךאַטוך 
און קעגן דעם שונדיזם ׀ון די „׀א֞לקשךייבעךס“, ׀ון שמ“ךן 
און זיין חד׹. א֞בעך עך הא־ט ניט דוךכגעלא֞זן קיין געלעגנהייט 
אַךויס׊ושטעלן מענדעלען ווי דעם גךויסן קינסטלעך-ךעאַליסט : 
עך הא־ט ׀ון שלום-עליכמס עךשטע ט׹יט אַךויסגע׀ילט דעם 
גךויסן נייעם בוה ווא֞ס קומט שו אין דעך יידישעך ליטעךאַטוך : 



55 



עך הא־ט דעךמוטיקט מ׹דכי ס׀֌עקטא֞ךן און אַנדעךע ווא֞ס עך 
הא־ט באַטךאַכט ווי אמתדיקע ׀א֞לקשךייבעךס . א֞ט די אַלע שךיי- 
בעךס ווא֞ס קךיטיקוס הא־ט געזא֞גט וועגן זיי אַ גוט ווא־׹ט זיינען 
אים געווען ביז גא־׹ דאַנקבאַך. עס הא־ט ׊וגעגעבן מוט דעך 
ע׊ם ׀אַקט ווא֞ס אַ שךייבעך מיט אַ נא֞מען לויבט אין אַ וויכ- 
טיקעך אויסגאַבע אויף ךוסיש זייעךע וועךק אויף „זשאַךגא֞ן“ 
(ווי אַלע הא־בן אין יענעך תקו׀ה געךו׀ן יידיש). ווען שמעון 
דובנא־וו הא־ט אין 8881 דא֞ס עךשטע מא־ל ׀א֞ךמוליךט זיין ׀֌ךינ- 
׊י׀֌ ׀ון דךייש׀֌ךאַכיקייט, הא־בן די יידישע שךייבעךס געזען 
אין דעם אַ דעךהייבונג ׀אַך זיך : א֞ט וועךט דא־ך יידיש גע- 
שטעלט אויף דעך זעלביקעך הייך ווא֞ס ךוסיש און העבךעאיש ! 
מענדעלע, שלום-עליכם, ס׀֌עקטא֞ך און אויך אַנדעךע הא־בן זיך 
באַ׊ויגן שו אים מיט עכטעך ׀ךיינדשאַ׀ט און א֞׀ט אויסגעדךיקט 
זייעךע גע׀ילן ׀ון הא֞נקשאַ׀ט. שלום-עליכם. הא־ט אין 9או֌1 
געשךיבן שו אים (׀ון דובנא־וון גו׀א איבעךגעזע׊ט ׀ון ךוסישן 
א֞ךיגינאַל) : „אי׹ זייט דעך איינ׊יקעך שךייבעך ווא֞ס באַ׊יט 
זיך מענטשלעך שום א֞ךעמען זשאַךגא֞ן . . . איך לעב אישט 
איבעך אַזוי ׀יל ךדי׀ות און אומגעךעכטע א֞נ׀אַלן אויף מי׹ 
און אוי׀ן זשאַךגא֞ן, מיט וועלכן מען הא־ט ע׀֌עס מיין נא֞מען 
׊וגעבונדן, אַז יעדעם גוט ווא־׹ט ׀ךייט מיך שטאַךק“. 



דובנא־וו דעך קךיטיקעך איז געווען אַ גוטע, געזונטע און 
דעך׀ךייענדיקע דעךשיינונג. די אַטמא֞ס׀עך ווא֞ס עך הא־ט גע- 
הא֞ל׀ן שאַ׀ן אַךום דעך יידישעך ליטעךאַטוך הא־ט מיטגע- 
ט׹א־גן חשיבות און הא־ט געוועקט דעם אימ׀֌עט שו שאַ׀ן. הא־ט 
ש׀֌יגלט זיך גאַנץ קלא־׹ א֞׀֌ אין די ב׹יוו ׀ון יידישע שךיי- 
בעךס ווא֞ס שמעון דובנא־וו הא־ט ׀אַךע׀נטלעכט אין דעך דעך- 
מא֞נטעך זאַמלונג ׀ון ש91 „׀ון זשאַךגא֞ן שו יידיש“. ׀אַךאַן 
א֞בעך אויך אַ ׀לעק אויף דובנא־וון דעם קךיטיקעך : עך, דעך 
שטךענגעך און איבעךקלייבעךישעך, איז געווען שו האַךב שו 
י. ל. ׀֌ך׊ן. ׀֌ך׊עס מהות איז געווען אַזוי אַנדעךש ווי שמעון 
דובנא֞ווס, אַז דעך קךיטיקעך הא־ט ניט תו׀ס געווען דעם נייעס 
סטיל, די א֞נ׊והעךענישן, די ׹מזים, די ׀֌ינטעלעך, און געווען 
קאַלט אויך שו דעך טעמאַטיק. שמואל ניגעך הא־ט אין זיין בוך 
וועגן ׀֌ך׊ן עס ׀א֞ךמוליךט אַזוי : „דובנא֞ווס וועלט איז געווען 
די וועלט ׀ון נגלה, ניט ׀ון נסתך“. שמעון דובנא־וו הא־ט גע- 



האַלטן אַז „׀ךץ ׀א֞זיךט“. עך הא־ט אים ניט באַגךיסט שו זיין 
יובל אין 1091 און הא־ט זיך א֞׀֌געזא֞גט זיך שו באַטייליקן אין 
דעם טךויעך-א־וונט ווא֞ס מע הא־ט געמאַכט אין ׀֌עטעךבוךג שום 
עךשטן יא־׹שייט נא־ך ׀֌ך׊ן. „מיינע וועךטעך וועלן א׀שך קליג- 
גען ווי אַ דיסא֞נאַנס“ — זא־ל עך הא־בן געזא֞גט, ווען מען איז 
געקומען אים בעטן שו נעמען אַן א֞׀֌טייל — „איז בעסעך אַז 
קיין דיסא֞נאַנס זא־ל ניט זיין“ . 



שוין א־נהייב ניינ׊יקעך יא־׹ן הא־ט שמעון דובנא־וו גענומען 
ווייניקעך שךייבן ליטעךאַטוך-ק׹יטיק און אין מיטן די ניינ- 
׊יקעך יא־׹ן הא־ט עך אינגאַנ׊ן אוי׀געהעךט זיך שו ׀אַךנעמען 
מיט דעם. די אַךבעט ׀ון היסטא֞ךיקעך הא־ט אים ׀אַךשלונגען. 
בלויז גע׊יילטע עטלעכע אַךטיקלען געהעךן שו די ש׀֌עטעךע 
יא־׹ן (למשל, וועגן ׀ךוגן). זיכעך איז ביי אים ׀אַךבליבן דעך 
אינטעךעס ׀אַך דעם גיכן ׀ונאַנדעךווא֞וקס ׀ון דעך יידישעך 
ליטעךאַטוך. איך הא־ב געהעךט ׀ון אים גוטע א֞׀֌ךו׀ן וועגן 
שלום אַשן, וועגן אַבךהם ךייזענען און אויך וועגן אַנדעךע. עך 
הא־ט זייעך שטאַךק געהאַלטן ׀ון שמואל ניגעךן : „עס איז דעך 
קךיטיקעך“, הא־ט עך געזא֞גט. א֞בעך עך הא־ט ׀שוט קיין שייט 
און קיין מעגלעכקייט ניט געהאַט שו זיין אינטים באַקא֞נט מיט 
דעם אומ׀אַךגלייכלעכן ׀ונאַנדעךבלי ׀ון דעך יידישעך ליטע- 
ךאַטיך זיגט דעם מיטן ניינ׊יקעך יא־׹ן ׀ון ׀אַךגאַנגענעם יא־׹- 
הונדעךט און אין די עךשטע יא֞ך׊ענדלינגעך ׀ון דעם יא־׹הונ- 
דעךט . 



אין 2291, ביי לאַנגע ש׀֌אַ׊יךן איבעך קא֞וונע און איךע 
שיינע ׀א֞ךשטעט, איז מי׹ אויסגעקומען שו דעך׊יילן וועגן 
דעך ׀֌ךא֞גךאַם ׀ון ליטעךאַטוך ווא֞ס מי׹ הא־בן איינגע׀יךט אין 
דעך ווילקא֞מיךעך יידישעך ךעאַל-גימנאַזיע. שמעון דובנא־וו 
איז געווען שטאַךק ׀אַךאינטעךעסיךט. איך הא־ב זיך א֞׀֌גע- 
שטעלט אויף דעם אַז ׀ון אַלע יידישע שךייבעךס מאַכט אויף 
דעך יוגנט דעם שטאַךקסטן און דויעךדיקסטן איינד׹וק — י. 
ל. ׀֌ךץ. עך ווי׹קט אוי׀ן געמיט, אוי׀ן טךאַכטן ׀ון די תלמי- 
דים ; עך ׀אַךטי׀ט זייעך מענטשלעכקייט, ׀אַךאיידלט זייעך 
יידישקייט — הא־ט געטענהט דעך דובנא֞וויסטישעך ׀֌ך׊יאַנעך. 
עס איז כדאַי ׀ונדא֞סניי שו לייענען ׀ך׊ן. — „עס זעט אויס 
אַז עס איז טאַקע בדאַי“, — הא־ט דובנאַךו געזא֞גט — „א֞בעך 



ווי קומט מען דעך׊ו ז“ 



׀֌ךינ׊י׀֌יעל איז שמעון דובנאַךו ׀ֿאַךבליבן ביי זיין ד׹יי- 
ש׀֌ךאַכיקייט, א֞בעך עך הא־ט זינט 6191 ׀֌ךאַקטיש זיך גענייגט 
שו דעך ׊ווייש׀֌ךאַכיקייט ׀ון יידיש און העבךעאיש, לא־זנדיק 
איז שא֞טן די לאַנדש׀֌ךאַך. בבל או׀ן אַז עס איז געקומען שו 
דעך ׀ךאַגע וועגן דעך ש׀֌ךאַך ׀ון דעך אויטא֞נא֞מעך א֞דעך 
נאַ׊יא֞נאַלעך שול אין אַ וועלט׀אַךנעם, הא־ט עך געךעדט נא֞ך 
וועגן די ביידע נאַ׊יא֞נאַלע לשונות ׀ון יידישן ׀א֞לק. ווא֞ס 
שייד אַלע לענדעך ׀ון מז׹ח-אייךא֞׀֌ע הא־ט עך געהאַלטן אַז די 
ש׀֌ךאַך ׀ון לימודים דאַךף זיין יידיש. דעם שטאַנד׀֌ונקט הא־ט 
עך ע׀נטלעך ׀אַךטיידיקט אויף אַ לעק׊יע אין קא֞וונע (דאַכט 
זיך אויך אין ךיגע). דעך דא֞זיקעך ׀֌ונקט איז שוין געווען 
אין דעך ׀ךא֞גךאַם ׀ון דובנא֞ווס „׀א֞לקס׀֌אַךטיי“ ׀ון 6091 
און איז, ׀אַךשטייט זיך, אַ סך בולטעך און אַךויסגעהויבענעך 
אין דעך ׀֌ךא֞גךאַם ׀ון 7191, אויסגעאַךבעט מיט שמעון דובנא֞ווס 
מיטבאַטייליקונג און ׊ושטימונג. 



עס ווא־לט געווען אַ גוזמא שו זא־גן אַז שמעון דובנא־וו איז 
געווען אַ קעמ׀עך ׀אַך דעך שול אויף יידיש, ווייל אים הא־ט 
תמיד מעך אינטעךעסיךט דעך נאַ׊יא֞נאַלעך כאַךאַקטעך אין 
דעך תוכן ׀ון דעך שול. דעך גאַנ׊עך ענין לימודים-ש׀֌ךאַך 
הא־ט אים ניט א֞נגעךיךט אין דעך מד׹גה, ווי דא֞ס הא־ט גע- 
האַלטן ממש געש׀֌אַנט זיינע יינגעךע תלמידים, די ׀א֞לקיסטן. 
א֞בעך עך איז תמיד געווען ג׹ייט שו זיין אַ ׀אַךטיידיקעך ׀ון 
יידיש און ׀ון דעך שול אויף יידיש. עך הא־ט געגעבן זיין נא֞מען 
ביים ׀֌ךא֞טעסטיךן קעגן א֞נגךי׀ן אויף דעך ׊ישא֞-שול אין 
׀֌וילן, א֞נגךי׀ן הן מחוץ הן מ׀֌נים (ווען די ישיק קא־לא־ אין 
׀֌וילישן סיים הא־ט געשטימט קעגן נח ׀֌ךילו׊קיס ׀א֞ךשלא֞ג 
וועגן דעך ישישעך שול), הגם עך איז זיכעך ניט געווען מסכים 
מיט דעך שול-׹יכטונג ׀ון ׊ישא֞. ווען עס הא־ט זיך געשאַ׀ן 
דעך שולקולט ׀ון די ךעכטע ׀֌ועלי-שיון, הא־ט עך ווידעך גע- 
געבן זיין ב׹כה. עך איז געווען ׀אַךאינטעךעסיךט מיטן משב 
׀ון דעך יידישעך שול-באַוועגונג איבעך דעך וועלט און געווא֞לט 
וויסן ניט בלויז ווא֞ס מע שךייבט וועגן דעם, נא֞ך ווא֞ס עס קומט 
׀אַך אינעווייניק. 



דא֞ס איז גאַנץ נאַטיךלעך. שוין אין דעם ׀ינ׀טן ב׹יוו ׀ון 



85 



זיין באַךימטעך סעךיע ׀א֞ךמוליךט דובנא־וו : „אויף ד׹יי יסודות 
שטייט די נאַ׊יא֞נאַל-קולטוךעלע אויטא֞נא֞מיע : קהילה-׀אַך- 
ווא־לטונג, ׀ךייהייט ׀ון ש׀֌ךאַך, שול-אויטא֞נא֞מיע“ און דעךביי 
איז —די נאַ׊יא֞נאַלע דעך׊יאונג דעך הוי׀֌ט-יסוד ׀אַך דעך אוי- 
טא֞נא֞מעך אַנטוויקלונג ׀ון ׀א֞לק“. עך וועךט ניט מיך איבעך- 
שוחז׹ן אַז דעך עתיד ׀ון ׀א֞לק איז א֞׀֌הענגיק ׀ון דעך דעך- 
שיאונג ווא֞ס מע גיט די קינדעך, ווייל „דעך׊יאונג און קולטו׹- 
סביבה איז שטאַךקעך ׀ון יךושהדיקייט“. עס איז ווייניק גע- 
בוי׹ן שו וועךן אַ ייד, מע דאַךף וועךן אַ ייד דו׹ך יידישעך 
דעך׊יאונג. אין א֞ט דעם ב׹יוו שטעלט זיך שמעון דובנא־וו א֞ט 
אויף אַ ׀אַך בייש׀֌ילן ׀ון אינעווייניקסטעך ׊עךיסנקייט און 
א׀ילו טךאַגישקייט, ווא֞ס זיינען ךעזולטאַטן ׀ון דעם ווען אַ ייד 
ק׹יגט אַן „אַלגעמיין-מענטשלעכע דעך׊יאונג“, דא֞ס הייסט 
אַ דעך׊יאונג ווא֞ס ׊עקאַליעטשעט זיין יידישע ׀עךזענלעכקייט. 
שוליב כלומךשט-׀֌ךאַקטישעך ׀֌א֞ליטיק הא־ט די יידישע 
אויטא֞נא֞מיע אין ליטע א֞׀י׊יעל זיך ניט געמישט אין די ד׹יי 
שול-ךיכטונגען (יבנה, תךבות, קולטו׹-ליגע). שמעון דובנא־וו 
הא־ט געהאַלטן אַז דא֞ס איז ׀אַלש, אַז די שול דאַךף זיין אין 
׊ענטעך ׀ון דעך אויטא֞נא֞מיע און אַז די שול אין ליטע מוז זיין 
מיט דעך יידישעך לימודים-ש׀֌ךאַך. עך הא־ט געלייענט אין 
מאַנוסקךי׀ט דעם ד׹יטן קאַ׀֌יטל ׀ון מיין בךא֞שוך גאיינהייט- 
לעכע ׀א֞לקשול“ (שאַוול, 2291) און הא־ט אינגאַנ׊ן ׊וגעשטימט 
שו דעך ׀֌ךא֞גךאַם ווא֞ס וועךט דא־׹ט ׀א֞ךגעלייגט. ווען עס איז 
געקומען שו די עיקךים ׀ון שול-בויאונג, הא־ט שמעון דובנא־וו 
אַךויסגעוויזן זיין הסבם מיטן יידישיסטיש-׀א֞לקיסטישן שטאַנד- 
׀֌ונקט און געגעבן זיין הסכמה אויף ׀֌ךאַקטישע ׀֌לענעך און 
אַ׀ילו טעא֞ךעטישע באַגךינדונגען. 



און דא־.ד זיינען דא֞ס ׹וב ׀א֞לקיסטן זיך ׀ונאַנדעךגעגאַנגען 
מיט שמעון דובנא־וון דווקא ביי אַ ׀֌ונקט וועגן יידיש. דא֞ס איז 
געווען אין אויגוסט 7291, אויף אַ וועלט-קא֞נ׀עךענץ שו קעמ׀ן 
׀אַך די ךעכט ׀ון דעם יידישן מיעוט. אין שי׹יך איז א֞׀֌גע- 
האַלטן געווא֞ךן די דא֞זיקע קא֞נ׀עךענץ, גע׀יךט ׀ון לעא֞ן מא־ש- 
קין. די ׀א֞ךשטייעךס ׀ון די ׀א֞לקי,סטישע ׀֌אַךטייען אין ׀֌וילן, 
ליטע און ווילנע (ווילנע איז געווען אַ גךו׀֌ע ׀אַך זיך) הא־בן 
׀א֞ךגעלייגט אַז אין די ׀א֞דעךונגען ווא֞ס די קא֞נ׀עךענץ שטעלט 



אַךויס זא־ל אויך איינגעשלא֞סן וועךן דעך קלא֞ךעך ׀֌ונקט וועגן 
ךעכט ׀אַך דעך שול אויף יידיש. די הייסע העבךעאיסטן זיינען 
שאַךף אַךויסגעטךא֞טן קעגן דעם ; די ווא֞ס הא־בן געווא֞לט אַ 
׀֌שךה און שלום הא־בן ׀א֞ךגעלייגט אַזעלכע ׀א֞ךמוליךונגען 
ווא֞ס זא־לן „באַ׀ךידיקן“ אַלעמען. דעך ׀א֞ךשלא֞ג ׀ון די ׀א֞ל- 
קיסטן איז ניט א֞נגענומען געווא֞ךן. הא־בן ׀יך ׀א֞לקיסטישע 
׀א֞ךשטייעךס ׀אַךלא֞זן די קא֞נ׀עךענץ : נא֞מבעךג, שמח שאַבאַד, 
עוזך ׀ינקלשטיין (׀ון קא֞וונע) און יוסף טשעךניכא֞וו. שמעון 
דובנא־וו, ווא֞ס הא־ט אויף דעך קא֞נ׀עךענץ געהאַלטן אַ וויכטיקן 
ךע׀עךאַט, איז ׀אַךבליבן (עך הא־ט געהאַלטן אַז דעך ׀א֞ךשלא֞ג 
איז געווען אַ זייטיקעך, ניט ׀ון די ענינים ווא֞ס די קא֞נ׀עךענץ 
איז געךו׀ן געווא֞ךן שוליב זיי). מיט אים איז אויך געבליבן ישךאל 
ע׀ךויקין און דאַכט זיך אויך וו. לאַ׊קי. ש׀֌עטעך איז געווען 
אויך אַ סכסוך, ווען עס איז געקומען שו דעך יידישעך אַגענטוך. 
׀֌ךינ׊י׀֌יעל זיינען די ׀א֞לקיסטן געווען ׀אַךן א֞נשליסן זיך, 
א֞בעך בתנאי עס זא־לן גאַךאַנטיךט וועךן ךעכט ׀אַך יידיש אין 
אךץ-ישךאל. דובנא־וו און די ׀ךיעך דעךמא֞נטע ישךאל ×¢×€.׹ויקין 
און וו. לאַ׊קי זיינען געווען קעגן אַזאַ תנאי מלכתחילה. 



איז געווען אַ ׀֌א֞ך יא־׹ אַ שטיקל ׀אַךאיבל אויף דעם ׹בין, 
למאַי עך באַטךאַכט דעם הייסן יידישיזם ווי אַ מין „ש׀֌ךאַך- 
שא֞וויניזם“. א֞בעך ג׹א־ד אין דעך זעלביקעך תקו׀ה הא־ט שמעון 
דובנא־וו אַלץ מעך און מעך אַךויסגעוויזן ׊וגעבונדנקייט שו 
יידיש. מיט זיין גאַנ׊ן אויטא֞ךיטעט הא־ט עך געהא֞ל׀ן דעם 
ייווא־, און עך אַליין איז געווען דעךמוטיקט און באַגייסטעךט 
׀ון די אויסגאַבעס ׀ון ייווא־. אין זיין התבודדות אין אַ וואַל- 
דיקעך ׀א֞ךשטא֞ט ׀ון ךיגע הא־ט עך זיך אינטעךעסיךט מיט 
דעך יידישעך שול-באַוועגונג איבעך דעך וועלט. עך הא־ט זיך 
גע׀ךייט מיט דעך „אוי׀בליאונג ׀ון דעך ׀א֞לק.ש׀֌ךאַך אין 
דעך גךעסעךעך העל׀ט ׀ון דעך יידישעך נאַ׊יע“, הא־בנדיק 
אין זינען מז׹ח-אייךא֞׀֌ע און אויך אַמעךיקע. אויף דעך עלטעך 
איז עך געווען ׊ו׀ךידן מיט דעם ווא֞ס עס איז ׀אַךאַן אויך זיין 
׊ושטייעך אין דעם באַךג-אַךויף ׀ון יידיש שו מעך קולטוךיש- 
קייט. א֞ט דעם באַךג-אַךויף הא־ט עך באַטךאַכט ווי איינעם 
׀ון די וויכטיקסטע געווינסן ׀אַךן ווייטעךדיקן שע׀עךישן נאַ- 
׊יא֞נאַלן קיום. 



06 



שמעון דובנא֞ווס הש׀֌עה ווי אַ היסטא֞ךיקעך 



מי׹ הא־בן זיך שוין א֞׀֌געשטעלט אויף דעם, ווי אַזוי שמעון 
דובנא־וו הא־ט אוי׀גענומען, הא־ט באַנומען יידישע געשיכטע, 
ווי אַזוי עך הא־ט דו׹ך דעם יידישן עבך געזוכט שו גע׀ינען 
אַן ענט׀עך אויף די ׀֌לא֞נטעךנישן ׀ון דעם הווה און אַ וועג 
שום עתיד. וועגן זיין היסטא֞ךיא֞סא֞׀יע איז שוין געווען גענוג 
געךעדט, א֞בעך ניט וועגן זיין היסטא֞ךיא֞גךאַ׀יע. 



ווי הויך מע זא־ל ניט א֞׀֌שאַ׊ן דובנא־וון דעם דענקעך, מוז 
מען דא־ך איינזען אַז זיין הש׀֌עה איז געווען — ׀ון אַ היסטא֞- 
ךיקעך. דא־ איז עך אין לשעך ׀֌א֞׀֌ולעךעך. דא־ הא־ט עך גא֞ךאַט 
ךעלאַטיוו מעך תלמידים. שמעון דובנא־וו, דעך אויטא֞דידאַקט 
א־ן שום די׀֌לא֞מען, הא־ט איבעךגעלא֞זט זיין שטעמ׀֌ל אויף דעם 
גאַנ׊ן ווייטעךדיקן ׀א֞ךשן יידישע געשיכטע. ׀ון אים ׊יעך 
זיך ׀עדעם שו אַלע יינגעךע יידישע היסטא֞ךיקעךס ׀ון די לע׊- 
טע ׀ו׀׊יק יא־׹. זיינע דיךעקטע תלמידים זיינען עס א֞׀ן מודה, 
א֞בעך אויך די אומדיךעקטע, די ווא֞ס הא־בן ניט געווא֞לט ׀֌ךא֞- 
קלאַמיךן אַז זיי גייען אין דובנא֞ווס ׀וסטךיט, זיינען ׀אַקטיש 
„געזעסן ביי זיינע ׀יס“, אויב מי׹ זא־לן נישן דעם תלמודישן 
אויסדךוק וועגן ׹בי-תלמיד-באַ׊יאונג. אַזוי ווי ׊ונץ הא־ט 
געשאַ׀ן דעם גאַנג ׀אַך „חכמת היהדות“ ׀ון דייטשלאַנד, אַזוי 
הא־ט שמעון דובנא־וו געלייגט דעם ׀ונדאַמענט ׀ון דעם מא֞ךעך- 
נעךן געשיכטלעכן ׀א֞ךשן הן אין מז׹ח-אייךא֞׀֌ע, הן אין די קא֞- 
לא֞ניעס ׀ון מז׹ח-אייךא֞׀֌ע, אַךייננעמענדיק אין קא־ן אויך אךץ- 
ישאל. 



שמעון דוב, איז געווען דעך גךויסעך באַ׀ךייעך ׀ון 
געשיכטע-׀א֞ךשונג. עך הא־ט זי באַ׀ךייט ׀ון שוויי מינים ךיי׀ן 
ווא֞ס הא־בן זי געהאַט אַךומגענומען. יידישע גךעיכטע ׀לעגט 
מען געבן אין אַ טעא֞לא֞גישעך ךאַם א֞דעך זי ׀אַךדעקן מיט 
אַ ׀ךום מענטעלע. עס איז אַ קו׹יא־ז ווא֞ס א֞ט דעך טעא֞לא֞גי- 
שעך ׊וגאַנג איז געווען הן ביי יידן ה ביי ניט-יידן. אין בעסטן 



׀אל איז עס געווען אַ מין דיאַלא֞ג ׊ווישן גא־ט און זיין אויס- 
דעךוויילט ׀א֞לק, ווא֞ס וועךט א֞׀ט געשטךא֞׀ט, ווייל עס שטייט 
ניט גענוג הויך אין א֞ט דעך אויסדעךוויילטקייט. אין עךגסטן 
׀אל איז עס געווען אַ מין ׀אַךגעשיבטע שום קךיסטנטום און 
דעךנא֞ך — די שטךא֞ף און די וואַנדעךונגען ׀ון דעם זינדיקן 
אַהאַס׀עך, דעם ,שייביקן ייד“. און דעך׊ו נא־ך איז עס געווען 
אַ ווא֞נדעךונג ׀ון אַ מין ׀אַךגליוועךטעך מומיע. דעךיבעך הא־ט 
קיין נייע ׀א֞ךמוליךונג ניט געבךאַכט טא֞ינביס ׀֌סק-דין אַז מי׹ 
זיינען בלויז אַ ׀אַךשטיינעךונג. שמעון דובנא־וו הא־ט א֞׀֌געווא֞ך׀ן 
דא֞ס איבעךמענטשלעכע, דא֞ס איךאַ׊יא֞נאַלע און במילא דא֞ס 
אומוויסנשאַ׀טלעכע. און געטא֞ן הא־ט עך עס ניט ,נא֞ך דעקלאַ- 
דאַטיוו, נא֞ך קא֞נקךעט ביים באַטךאַכטן די אַלע תקו׀ות אין אונ- 
דזעך געשיכטע ווי די געשיכטע ׀ון איין היסטא֞ךישן אינדיוויד 
ווא֞ס איז אַנדעךשדיק, א֞בעך מיט אַ ׹יין-מענטשלעכעך אַנ- 
דעךשקייט. 



יידישע געשיכטע הא־ט כמעט ׀ון א־נהייב א־ן געליטן ׀ון 
אַ׀֌א֞לא֞געטישקייט. דעך געשיכטע-שךייבעך הא־ט שטענדיק גע- 
האַלטן אין איין ׀אַךענט׀עךן זיך ׀אַך ניט-יידן, ס׀֌ע׊יעל ווען 
עך הא־ט געשךיבן אויף אַ ניט-יידישעך ש׀֌ךאַך. שוין יוסף 
׀לאוויוס איז אַוועק אויף דעם ד׹ך. עך הא־ט ניט בלויז זיך 
גו׀א געדאַך׀ט ׀אַךענט׀עךן, עך הא־ט אויך געווא֞לט אַז זיין 
׀א֞לק זא־ל גע׀ינען חן אין די אויגן ׀ון גךיכישע אינטעליגענטן 
און ךוימישע העךשעךס. הא־ט די יידישע היסטא֞ךיא֞גךאַ׀יע 
געהאַלטן אין באַ׊יךן ׀ון איין זייט, אין ׀אַךשווייגן ׀ון דעך 
׊ווייטעך זייט — און איז דעךביי געווען אומ׀ךיי, גע׀ענטעט. 
די גוטע כ֌וונה ׀ון זיין אַ סניגוך הא־ט זיך ליידעך געבונדן מיט 
אַ גע׀יל ׀ון מינעךיקייט. — ווא֞ס וועט זא־גן דעך גוי ז — א֞ט 
די אומ׹ו הא־ט געדךיקט. און כא֞טש שמעון דובנא־וו הא־ט גע- 
שךיבן אויף ךוסיש, איז זיין ׹יידן געווען געווענדט שום איינע- 
נעם ׀א֞לק, שו זיך. ס איז אַן אייגענעך דין-וחשבון וועגן דעם 
׀אַךגאַנגענעם מיט אַן אייגענעם חשבון-הנ׀ש, ׀אַך זיך, שוליב 
זיך. 



אויס טעא֞לא֞ךיע, אויס אַ׀֌א֞לא֞געטיק. הא־ט דא֞ס גו׀א גע- 



געבן אַ שטויס ׀אַךן וויסנשאַ׀טלעכן ׀א֞ךשן. דעך׊ו איז נא־ך 



׊וגעקומען די באַמיאונג שו זיין סא֞׊יא֞לא֞גיש. דא־ וועךט מיט 



26 



כוונה געוא֞גט „באַמיאונג“. ווייל שו קיין סא֞׊יאַלעך געשיכטע 
׀ון יידישן ׀א֞לק הא־ט שמעון דובנא־וו אַליין, מיט אַזוי ווייניק 
׀אַךאַךבעטן אויף דעם געביט, ניט געקענט ג׹ייכן. א֞בעך די 
׀֌ךא֞בלעם איז געשטעלט געווא֞ךן, און זיינע דיךעקטע און אומ- 
דיךעקטע תלמידים הא־בן דעךנא֞ך געאַךבעט כדי שו דעךגאַנ׊ן 
די בלויזן ווא֞ס זיינען ׀אַךבליבן נא־ך דובנא־וון. דעם ךבינס 
אוי׀טו איז געווען ווא֞ס עך הא־ט אַוועקגעשטעלט דא֞ס סא֞׊יאַלע 
ווי אַ מין אַךויסךוף, ווי אַ ׀א֞דעךונג. און עך הא־ט אויך דא־ און 
דא־׹ט א֞נגעווא֞ך׀ן די התחלות ׀אַך אַזאַ געשיכטע, ווא֞ס זי זא־ל 
שטעלן דעם טךא֞׀֌ אויף דעם ווא֞ס איז ׀א֞ךגעקומען אינעווייניק 
אין דעך יידישעך געזעלשאַ׀ט. דעך דא֞זיקעך א־נהייב איז גע- 
ווען גוואַלדיק ׀֌ךא֞דוקטיוו. געווען אויך יונגע היסטא֞ךיקעךס 
ווא֞ס הא־׹ן געמיינט אַז זיי הא־בן דא־ ךעבעליךט קעגן שמעון 
דובנא־וון, בעת אין-דעך-אמתן הא־׹ן זיי אים דעךגאַנ׊ט. 



שמעון דובנא־וו הא־ט א֞׀֌געווא֞ך׀ן די הנחה אַז מי׹ זיינען 
געווען ניט מעך ווי אַן א֞ביעקט ׀אַך אַנדעךע. עך הא־ט אַךויס- 
געהויבן דעם סוביעקט, דא֞ס יידישע ׀א֞לק ווא֞ס שמידט זיין 
געשיכטע. א֞בעך אין דעך זעלביקעך שייט הא־ט עך ׹יכטיק 
׀אַךבונדן אונדזעך געשיכטע מיט דעם גא־׹ן גאַנג ׀ון דעך 
היסטא֞ךישעך אַנטוויקלונג. דא֞ס איז בולטעך ׀ון אַלץ ׀אַךאַן 
אין דעם או׀ן ווי עך טיילט איין אונדזעך געשיכטע אין ׀֌עךיא֞דן 
און ווי עך שילדעךט דעם ׊ווישנש׀֌יל ׀ון יידן און וועלט, וועלט 
און ייד. אונדזעך געשיכטע איז טאַקע אַנדעךשדיק, א֞בעך איז 
איינגעךאַמט אין דעך וועלט-געשיכטע. א֞׀֌געזונדעךט ׀ון אַךום 
(מיטן אייגענעם ווילן און איבעך ׀ךעמדע מוחות), גייען מי׹ 
דא־ך מיט א֞דעך מי׹ גייען ׀א֞ךויס, און די גךונטיקע שיסן- 
בייטענישן זיינען די זעלביקע ׀אַך אונדז און ׀אַך דעם אַךום. 
שמעון דובנא־וו הא־ט אויך אויף אַ קא֞נקךעטן או׀ן אונדז 
געגעבן די כסדךדיקע המשכדיקייט ׀ון אונדזעך געשיכטע. ניטא־ 
קיין ש׀֌ךונג איבעךן לאַנגן גלות, ניטא־ קיין ׀אַךגעסן תקו׀ות 
א֞דעך באַזונדעךע קיבושים. נא֞ך עס איז ׀אַךאַן אַ באַשטךעב 
שו געבן הא־ט כאַךאַקטעךיסטישע הן ׀ון יעדעך תקו׀ה, הן ׀ון 
יעדן וויכטיקן קיבוץ. א֞ט די ×€×™× ×£ אייגנשאַ׀טן — א) ניט טעא֞- 
לא֞גיש, נא֞ך ׀א֞לקיש און מענטשלעך ; ב) ניט אַ׀֌א֞לא֞געטיש, 
נא֞ך געווענדט שו זיך ; ג) דעך אַלגעמיינעך סא֞׊יא֞לא֞גישעך 



׊וגאַנג ; ד) וועלטישקייט ; ה) המשכדיקייט — !הא־בן זיך אַךוי׀- 
גע׀ךעסט אוי׀ן גאַנ׊ן ווייטעךדיקן ׀א֞ךשן יידישע געשיכטע. 
אין דעם שטעקט די גךויסע הש׀֌עה ׀ון דעם היסטא֞ךיקעך דעם 
וועגווייזעך ׀אַך די ווא֞ס הא־בן א֞נגעהויבן ש׀֌עטעך ווי עך. די 
דא֞זיקע הש׀֌עה וועט אַ׀֌נים ניט א֞׀֌געמעקט וועךן. מע וועט זיך 
שוין ניט ׊וךיקקעךן שו אַ ׀אַךדובנא֞ווישעך געשיכטע-שךייבונג. 



א֞בעך ניט נא֞ך אויף ׀ךא֞׀עסיא֞נאַלע היסטא֞ךיקעךס הא־ט 
געוויךקט שמעון דובנא־וו. עך הא־ט מש׀֌יע געווען דעם או׀ן 
׀ון אונדזעך געוויינטלעכן היינטשייטיקן באַנעמען יידישע גע- 
שיכטע. דא־ איז עך באמת געווען אַ מד׹יך ׀ון אַ דו׹, א׀שך 
׀ון מעך ווי איין דו׹. מי׹ זעען יידישע געשיכטע לויט דעך 
סכעמע און אין דעך ׀֌עךיא֞דיזיךונג, ווי עס הא־ט זיי איינגע- 
שטעלט שמעון דובנא־וו. און ג׹א־ד סכעמע און איונטיילונג אין 
׀֌עךיא֞דן איז באַזונדעך וויכטיק ׀אַך אונדז, ווייל אונחעך גע- 
שיכטע איז דא־ך אַזוי לאַנג אויסגע׊ויגן אין שייט. עס הא־ט זיך 
איינגעקךי׊ט אין אונדז אויך די ׀א֞ךשטעלונג וועגן ווא֞נדעךונג 
׀ון ׊ענטעךס, וועגן תקו׀ות ׀ון איינ׊ענטךישקייט און שוויי- 
׊ענטךישקייט, וועגן ׀ון אַ געוויסן ׊ענטעך אין אַ 
געוויסעך תקו׀ה. דא֞ס איז געווא֞ךן אַן ענין ׀אַך טךאַכטענישן 
און שמועסן ׊ווישן ישישע אינטעליגענטעךע מענטשן. דא֞ס 
אַלץ איז געווא֞ךן אַ טייל ׀ון אונדזעך אייגענעם באַנעמען די 
׀אַךגאַנגענע און די אי׊טיקע וועלט. עס קומען גיכעך אויף 
אַנאַלא֞גיעס ׊ווישן היינט און אַמא֞ל. מי׹ דעךזען : עס זיינען 
שוין געווען ׀אַךשיידענע „לע׊טע דוךות“, ׀֌ונקט ווי מי׹ זיינען 
דעך לע׊טעך די׹ מז׹ח-אייךא֞׀֌עאישע יידן — און דא־ך עם 
ישךאל חי. מי׹ דעךבליקן : ׊וויי׊עניטךישקייט, ווען מי׹ הא־בן 
אין זינען מדינת ישךאל און אַמעךיקאַנעך יידן, איז ניט קיין 
נייס ׀אַך אונדז. און מי׹ קענען זיך גךינגעך ׀אַךטי׀ן אין 
׊ווישנאַנאַנדיקע באַ׊יאונגען אין אַ תקו׀ה ׀ון ׊וךי׊ענטךישקייט. 



הבלל, ׀אַךאַן אַ דובנא־וו-שטעמ׀֌ל אויף אַ שא־ל ׀֌א֞׀֌ולעךע 
געשיכטלעכע ׀א֞ךשטעלונגען און אַן א֞׀֌ש׀֌יגלונג ׀ון דובמעוס 
באַנעמען גא֞ךיכטע אין אונדזעךע היינ׊ייטיקע ׀ךא֞בלעם-שטע- 
לונג און ׀֌ךא֞בלעמען-באַטךאַכטונג. אַזוי ווי שמעון דובנא־וו 
גו׀א, זיינען מי׹ נוטה זיך שו לעךנען (א֞דעך שו וועלן זיך לעך- 



46 



גען) ׀ון אונדזעך געשיכטע ׀אַךן היינט און ׀אַךן מא־׹גן, אויף 
ווי׀ל ,מע קען אים ׀א֞ךויסזען א֞דעך ׀א֞ךויס׀ילן. 



און דא֞ס וויכטיקסטע ׀ון דובנא֞ווס הש׀֌עה שטעקט אין דעם 
וועךן געשיכטע-באַוואוסטזיניק, אין דעם קוקן אויף שו׹יק כדי 
שו וויסן וואו .מע האַלט אין דעך וועלט. עס איז ניט אמת אַז דא֞ס 
ווייזט זיך אַךויס עךשט ׀ון נא־כן חו׹בן. שוין אין די ׊וואַנ- 
׊יקעך און אין די דךייסיקעך יא־׹ן ׀ון אונדזעך יא֞ךהונדעךט 
איז דא֞ס געווען קא־נטיק ביי טךאַכטנדיקע יידן. געשיכטע-׀אַך- 
שונג איז שוין דעמא֞לט געווען ׀֌א֞׀֌ולעךעך ווי אַלע אַנדעךע 
א֞׀֌׊ווייגן ׀ון אונדזעך יידיש וויסן. אישט, נא־ך די גךויליקע 
יא־׹ן, איז עס באַלויכטן מיט אַ שיין ׀ון קדושה און ׀אַך׊ויגן 
מיט אומגעשטילטן טךויעך. 



און קיינעך הא־ט אַזוי ניט ׀א֞׀֌ולעך געמאַכט ביי אונח גע- 
שיכטע ווי שמעון דובנא־וו הא־ט עס באַוויזן שו טא־ן. 



ווען מי׹ הא־בן ׀אַך זיך די ׊ען בענד „וועלט-געשיכטע ׀ון 
ישישן ׀א֞לק“, דעךזעט מען אַז ניט אַלץ הא־ט זיך דובנא־וון 
איינגעגעבן אין דעך זעליבקעך מא֞ס. איין מענטש קען ניט זיין 
אַ באמתדיקעך מומחה אין אַ געשיכטע ׀ון כמעט מי׹ טויזנט 
יא־׹. איין געלעךנטעך קען ניט זיין אַ בקי אין אַלע עךדשיקע 
מקו׹ים ׀ון אַ געשיכטע, ׊עווא֞ך׀ן איבעך אַזוי ׀יל לענדעך. 
קומט אויס דעם היסטא֞ךיקעך ווא֞ס וויל אונח געבן דא֞ס סיג- 
טעטישע בילד ׀ון אונדזעך גאַנג איבעך דעך וועלט שו שע׀֌ן 
אויך ׀ון ׊ווייטיקע קווא־לן. דעךיבעך דעךשיינט ׀אַך אונדז דעך 
היסטא֞ךיקעך דובנא־וו אין אַ שו׹יאיק ליכט : ווי דעך היסטא֞- 
דיקעך ׀ון גמז׹ח-איוךא֞׀֌עאישן יידנטום, אַן עךד ׀ון זינט דעם 
61טן יא֞ךהונדעךט, איז עך געווען דעך ווא֞ס הא־ט אי געלייגט 
דעם ׀ונדאַמענט, אי געמאַט אַךעך אַליין ׊ונוי׀געקליבן די 
שיגל, אי אוי׀געשטעלט דא֞ס גאַנ׊ע געביי ; ווי דעך היסטא֞ךי- 
קעך ׀ון אַלע אַנדעךע תקו׀ות און אַנדעךע קיבושים איז עך 
געווען דעך איבעךבויעך, דעך איבעךשטעלעך ׀ון דעם ווא֞ס 
אַנדעךע הא־בן אוי׀געשטעלט, א׀שך ניט אינגאַנ׊ן געךא֞טן, 
א֞בעך דא־ך אוי׀געשטעלט. 



אויף די שטחים, ווא֞ס שמעון דובנאַךו הא־ט די אויסגע- 
׀א֞ךשט ׀ון סאַמע ג׹ונט, איז עך געווען דעך ׀ולעך בעל-הךית. 



עך איז ניט געווען א֞ךהענגיק ׀ון אַנדעךע, ׀ון ׀ךיעךדיקע. הא־ט 
דומשו די געשיכטע .׀ון חסידות, ׀ון השכלה, ׀ון ועד-אַךבע- 
א֞ך׊ות, די ׀֌א֞ליטישע געשיכטע ׀ון די לע׊טע יא֞ךהונדעךטעך 
אין מז׹ח-אייךא֞ךע און נא־ך איינשיק.×¢ באו֌ועגונגען א֞דעך ׀֌ךטים 
׀ון דעך שייט און דעם געא֞ךךאַ׀ישן א֞ךשניש — גע׀וךעמט 
איננא־נח לויט זיין גוסט און זיין באַנעם. הא־ט הייסט ניט אַז 
אַלע איז דא־׹טן אין משב ׀ון אַזאַ שלימות אַז עס בלייבט ניט 
מעך ווא֞ס ווייטעך שו ׀א֞ךשן. אַזוינס איז בכלל ניט שייך. ווי 
שוין דעךמא֞נט, הא־בן דובנא֞ווס אייגענע תלמידים אים אי דעך- 
נא֞נ׊ט אי קא֞ךעגיךט. און די קומענדיקע דוךות וועלן דא־ הא־בן 
נא־ך גענוג אַךבעט. איך וויל נא֞ך זא־׹ן אַז דעך גךויסעך מייס- 
מעך הא־ט דא־ געהאַט אין זיינע הענט הן די מכשיךים שו דעך 
אַךבעט, הן די טי׀ע קענטדש׀ט ׀ון בוי-מאַטעךיאַל. 



שו די אַנדעךע תקו׀ות איז שמעון דובנא־וו ׊וגע אַנגען 
מיט זיין ׀֌לאַן און מיט זיין ,מעטא֞ד, א֞בעך עך הא־ט זיך געמוזט 
׀ֿאַךלא֞זן אויף דעם ווא֞ס אַנדעךע הא־׹ן ׀אַך אים ׊וגעגךייט. 
עך הא־ט ווי אַ בעל-מלמעה געהאַט אייגענע מכשיךים, א֞בעך 
געקוי׀טן מאַטעךיאַל. אַ׀ילו מיטן איינגעבן די אייגענע 
דובנא֞ווישע אידייען, אַ׀ילו מיט די א֞׀ט א֞ךיגינעלע איבעךשאַ- 
׊ונגען, — הא־ט דובנא־וו דא־ ניט געקענט זיין גענוג ׀ךיי. זיינעך 
דא־ ווייניק דיבנאַךךשע חידושים ביים דעך׊יילן וועגן דעך 
„גא֞לדענעך“ תקו׀ה ׀ון ש׀֌אַניע, וועגן דעך תלמודימעך תקו׀ה 
אין בבל, וועגן לעבן אין די מעךב-אייךא֞׀֌עאישע לענדעך ביז 
שו דעך נישך שייט. אַן אינעווייניקסטע אומזיכעךקייט ש׀֌יךט 
זיך אַךויס ביים באַאַךבעטן די גא־׹ אַלטע יידישע געשיכטע. 
אַגב, הא־ט שמעון דובנא־וו זי עטלעכע מא־ל איבעךגךא֞ךבעט, אויס- 
נישנדיק און א֞׀֌דש׊גדיק נייעךע און נייעךע ׀א֞ךשונגען. א֞בעך 
אין דעך ׀א֞ךעם ווי זי איז שו אונדז דעךנא֞נגען אין זיין לע׊טעך 
ךעדאַק׊יע (אין דעם עךשטן באַנד ׀ון דעך ׊ענבענדיקעך וועלט- 
געשיכטע) איז זי שוין ׀אַךעלטעךט, א֞ךאַנק די קא֞לא֞סאַלע 
אויסגע׀ינסן און דעךגךייכן ׀ון די לע׊טע דךייסיק יא־׹. 



א֞בעך שמעון דובנא־וו הא־ט קיין איין א֞׀֌טייל ׀ון דעך יידי- 
שעך געשיכטע ניט איבעךדעך׊יילט סתם אַזוי. עך איז דיין 
מא־ל ניט נא֞כגעגאַנגען זיינע ׀א֞ךגייעךס בלינדעךהייט. עך הא־ט 
כ֌סדך און אומעטום איבעךגעשטעלט דעם טךא֞׀֌ — ׀ון דעם 



ךעליגיעזן אוי׀ן נאַ׊יא֞נאַלן, ׀ון יחידישן אוי׀ן כללישן, ׀ת דעם 
דךויסנדיקן אוי׀ן אינעוךיניקסטן, בבל או׀ן אויף ווי׀ל עך הא־ט 
געהאַט ׀אַך דעם ע׀֌עס אַן א֞נש׀֌א֞ך. עך הא־ט אויך די תקו׀ות, 
ווא֞ס זי,ךע עךשטיקע מקו׹ים הא־ט עך ניט געהאַט גע׀א֞ךשט, 
איבעךגעטייטשט דובנא֞וויסטיש. אַ בולטעך בייש׀֌יל : זיין געבן 
אונדז דעם אונטעךשייד ׊ווישן שדוקים און ׀֌ךושים ווי שוויי 
שיטות און שוויי ענט׀עךט אויף דעך שאַלה — ווי קען די יידי- 
שע אומה זיך אוי׀האַלטן : מלוכהש א֞ךגאַניזיךט א֞דעך גייסטיק 
׊ונוי׀געבונדן ? 



עכטע מייסטעךשאַ׀ט וועךט דעךגךייכט ביים געבן איבעך- 
בליקן איבעך תקו׀ות און איבעך קיבושים. די אַךיינ׀יךן שו די 
באַזונדעךע קאַ׀֌יטלען יידישע געשיכטע זיינען די סאַמע אינ- 
טעךעסאַנטע זייטן ׀ון דעם גךויסן וועךק. עס זיינען אויך גךויס- 
מייסטעךדיק די ע׀֌ילא֞גן. די דךאַמע ׀ון דעך יידישעך געשיכטע 
וועךט אדאַנק דעם העלעך באַלויכטן ; די באַזונדעךע אַקטן 
ק׹יגן מעך זינען און קייטלען זיך ענגעך ׊ונויף. 



איך געדענק אויך אַז ווי אַ לעךעך און ווי אַ לעקטא֞ך ׀לעגט 
דובנא־וו ׀אַךכאַ׀֌ן זיינע ׊והעךעךס ביים ׀א֞ךמולי֎ךן סך-הבלען, 
ביים געבן מיט בךייטע און זיכעךע ׀֌ענדזל-שטךיכן דא֞ס מינ- 
טעטישע בילד, בעת דא֞ס ׀ונאַנדעךלייגן די ׀֌ךטים הא־ט ניט 
׀אַךמא֞גט דעם דא־זיקן שווא֞ונק. דובנא־וו הא־ט דא־ך שטענדיק 
אויסגעמיטן דעם מא֞מענט ׀ון סענסאַ׊יע און זיך געשךא֞קן 
׀אַך גוזמא. עך הא־ט אויך כסדך גע׊וימט דא֞ס עמא֞׊יא֞נעלע. 
זיין ךעדן איז געווען ענלעך אין סטיל שו זיין שךייבן. לאַנגע, 
שיין געבויטע זאַ׊ן ׀לעגן אַךויסקומען ביי אים ג׹ינג און נא֞- 
טיךלעך. א֞בעך דא־ך איז געווען אַ געוויסע ט׹ו.קנקייט אין זיין 
סטיל. 



געשיכטע איז אַ וויסנדש׀ט, אמת אַ וויסנשאַ׀ט „סואי 
גענעךיס“, ׀ון אַ ס׀֌ע׊יעלן מין. דעך „אמת“ ׀ון געשיכטע 
איז נא֞ך אַ ךעלאַטיוועך אמת, געזען דו׹ך אַ ׀֌ךיזמע ׀ון אַ באַ- 
שטימטן יחיד, אין אַ באַשטימטעך שייט. מע קען ניט ךישן 
וועגן „געזע׊ן ׀ון געשיכטע“, מע קען נא֞ך הא־בן אין זינען אַ 
באַשטימטן גאַנג א֞דעך לויף ׀ון דעך געשיכטע. דא־ך קען מען 
׹יידן וועגן עךלעכעך און אומעךלעכעך געשיכטע-שךייבונג. 



76 



מען איז עךלעך, ווען מע ׀אַךדךייט ניט קיין ׀אַקטן, ווען מע 
לא־זט ניט אין אַ זייט געשעענישן ווא֞ס ׀֌אַסן זיך ניט אַךיין אין 
די מוונית .׀ון דעם געשיכטע-שךייבעך (און כוונות הא־ט יעדעך 
היסטא֞ךיקעך ז). מען איז עךלעך ווען מע באַמיט זיך שו זען דא־ 
גאַנ׊ע בילד און ווען מע שאַךזשי.ךט ניט. אַן עךלעכעך היס- 
טא֞ךיקעך דאַךף ךאשית-בל זיין אַן עטישעך מענטש. עס כאַ׀֌ט 
ממש א־ן אַ ג׹ויל, ווען מע ׀אַךטךאַכט זיך איבעך דעם ךי׀ל 
אומעךלעכקייט עס איז ׀אַךאַן אין געשיכטעס ׀ון ׀עלקעך את 
לענדעך. דעך באַךימטעך —מש׀֌ט ׀ת געשיכטע“ איז ניט אייז 
מא־ל געווען אַ מש׀֌ט ׀ון ניט גענוג עךלעכע א֞דעך לכל-ה׀֌חות 
ניט גענוג א֞׀֌געהיטע שו׀טים. און נא־ך שוועךעך וועךט אוי׀ן 
האַך׊ן, ווען מע טךאַכט ווי׀ל אומגעזונטע שטךיכן עס ווייזן זיך 
אַךויס הן ווען ניט-יידן שךייבן יידישע געשיכטע, הן אַ׀ילו 
ווען דא֞ס טוען אייגענע, א֞בעך ווא֞ס הא־בן זיך דועדע ׀֌ךיווא֞טע 
דשבונות מיטן אייגענעם ׀א֞לק. 



שמעון דובנא־וו הא־ט מיט אַלע מוחות זיך געמיט שו זיין 
אַן „א֞ביעקטיוועך“, אַן עךלעכעך געשיסטע-שךייבעך. עך הא־ט 
ניט געווא֞לט זיין ניט קיין ׀ךא֞קוךא֞ך און ניט קיין ׀אַךטיליקעך. 
עך הא־ט זיך ניט געיא֞גט נא־ך דעם סענסאַ׊יא֞נעלן. עך האַלט 
כסדך אין אַךויסהייבן אַז עך באַטךאַכט די יידישע געשיכטע 
ווי די געשיכטע ׀ון אַ ׀א֞לק. אויב דא֞ס איז טענדענץ — זא־ל 
עס זיין טענדענ׊יעז. עך הא־ט אויף קיין איין ךגע ניט געלא֞זט 
׀אַךגעסן אַז עס גייט אים אין לעבן קיום האומה. אויב דא֞ס איז 
אַן עוולה — איז עס אַ געבענטשטע עוולה ׀אַך אונדז. א֞בעך 
אַדאַנק א֞ט דעם קוק, דעך כ֌וונה א֞דעך „טענדענץ“, איז שמעון 
דובנא־וו ׀אַך אונדז דעך גךויסעך היסטא֞ךיקעך, דעך געטךייעך 
געשיכטע-לעךעך אונדזעךעך. ׀ון דעם נעמט זיך אויך זיין 
הש׀֌עה אויף אונדז. 



געשיבטע-שךייבונג איז אויך נא֞ענט שו קונסט. ניט אומ- 
זיסט איז ביי די אַלטע ג׹יכן געווען אַ באַזונדעךע מוזע ׀אַך 
געשיכטע. דעך ע׊ם ׀֌ךא֞׊עס ׀ון ׀א֞ךשן הא־ט ניט שו טא־ן מיט 
קונסט. עס ׀א֞דעךט זיך גענוג התמדה, גענוג שאַך׀זין, גענוג 
יישוב-יהךעת — אַלץ גאַנץ ׀֌ךא֞ךאַאישע ענינים. עס קומט אויס 
שו זיין קךיטיש און אַנאַליטיש. א֞בעך וועך מע הא֞ךף דעך- 
שיילן ווא֞ס מע הא־ט דעךגךייכט נא־כן גךיבלען זיך אין בעךג 



86 



דא֞קומענטן און נא־כן וועגן און .מעסטן באַזונדעךע ׀אַקטן און 
׀אַקטעלעך, — איז דא־ אַ באַדעך׀עניש אין קונסט. עס איז 
נייטיק מא֞ס, עס איז נייטיק געמיט. עס איז גוט ווען עס איז ׀אַ- 
ךאַן דעך׊יילעךישע און באַשךייבעךישע ׀עאיקייט. 



ווי אַ דעך׊יילעך הא־ט שמעון דובנא־וו די גךויסע מ— 
ווא֞ס עס גייט ביי אים, ווא֞ס עס שטךא֞מט דעך סי׀֌וך-המעשה. 
עך הא־ט נא֞נע באַוואוסטזיניק זיך געמיט שו באַהאַלטן דעם ׹יח 
׀ון שווייס — און א־ן שווייס, דא֞ס הייסט א־ן אַ ים הא֞ךעוואַניע, 
קען מען קיין זאַך ניט דעךגךייכן. עס דאַכט זיך אויס אַז דוב- 
נא־וון איז אַלץ ג׹ינג א֞נגעקומען. ׀אַךשטייט זיך אַז דא֞ס איז 
נא֞ך אַן א֞׀֌דאַכטעניש, אַ ךעזולטאַט ׀ון גוטן דעך׊יילעךישן 
סטיל. דובנאַךו הא־ט ניט געווא֞לט זיך אויס׊יךן מיט די ×€×¢- 
דעךן ׀ון ׀א֞ךשעךיי. איז עך קאַךג מיט העךות און מ׹אה- 
מקומותן. עס איז ניטא־ ביי אים די ג׹ויקייט ׀ון דיסעךטאַ- 
׊יעט, אַ׀ילו הא־דטן וואו עך איז טאַקע דעך עךשטעך דו׹כ- 
אַקעךעך ׀ון ךויעךד. עך איז ניט קיין גךיבלעך און ניט קיין 
יענעך נא־ך ׀֌ךטימלעך. נא֞ך אַזאַ טי׀֌ היסטא֞ךיקעך קען וועךן 
אַ נאַ׊יא֞נאַלעך היסטא֞ךיקעך. און שמעון דובנא־וו איז עס 
געווען. 



ווען מע זוכט ׀אַךגלייכונגען מיט קונסט, וואַך׀ט זיך גלייך 
אין די אויגן דעך גךויסעך חילוק ׊ווישן גךע׊ן און דובנא־וון. 
גךעץ איז זיכעך געווען אַ קינסטלעך, עך איז געווען אַן אויס- 
גע׊ייכנטעך ׀֌א֞ךטךעטן-מא֞לעך. די העכסטע מד׹גה ׀ון דוב- 
נא֞ווס קונסט איז אַךכיטעקטוך, דא֞ס גאַ׊נע געביי, זיינע קא־נטו׹ן. 
דעך ׀ולעך איינד׹וק ׀ון דעם אוי׀געשטעלטן בנין. דעך׊ו איז 
עך נא־ך געווען אַ יידישלעכעך אַךכיטעקט, דא֞ס הייסט מיט אַ 
וואַךעם יידיש האַךץ און מיט דעך כוונה שו קומען שו אַ מוסך- 
השכל, אַ לעבנס-לעךע ׀אַך זיך און ׀אַך זיין ׀א֞לק. 



אַ לעבן ׀ון ווי֮לן און מיט וועךדע 



שמעון דובנא־וו איז געווען ניט בלויז אַן אויטא֞דידאַקט 
ווא֞ס איז געווא֞ךן דעך גךויטעך מומחה, דעך עכטעך געלעךנ- 
טעך אוי׀ן שטח ׀ון יידישעך היסטא֞ךיא֞גךאַ׀יע. עך איז גע- 
ווען אַן אויטא֞איסט, אויב מע מען נישן אַזאַ מין ווא־׹ט. שמעון 
דובנא־וו הא־ט זיך אַליין אויסגע׀וךעמט. עך הא־ט אַליין גע- 
שטאַלטיקט זיין לעבן. עך הא־ט זיך געלא֞זט ׀יךן נא֞ך ׀ון זיין 
אייגענעם ׀֌לאַן ׀אַך זיך, אַ גךויסן ׀֌לאַן, אויסגעךעכנט אויף 
יא־׹ן-לאַנג, אויף אַ גאַנץ לעבן. און זיין לעבן איז געווא֞ךן 
אַ מעךקוועךדיק דוךכ׀יךן דעם אייגענעם ווילן. עך הא־ט 
כסדך ׀אַךךוקט אין אַ זייט א֞דעך בכלל זיך ניט געךעכנט מיט 
די אַלע מכשולים ווא֞ס עך הא־ט א֞נגעטךא֞׀ן אוי׀ן לעבנסוועג. 
נא־ך אין זיינע יונגע יא־׹ן הא־ט עך איינגעזען אַז עך ׀אַך- 
טא־גט נא֞ך איין לעבן, טא֞ך מען עס ניט ׀אַךת֌כלעווען אויף שו 
הא־בן ׀ון וואַנען שו לעבן. עס איז דא־ך אינטעךעסאַנט ווא֞ס 
׊ווישן דעך גאַנ׊עך גךו׀֌ע חכמי-אַדעם איז עך געווען דעך 
איינ׊יקעך ווא֞ס הא־ט ניט געהאַט קיין זייטיקע ׀֌ך.נסת֌ דוב- 
נא֞ווס נא֞ענטעך ׀ךיינד אהד-העם איז געווען אַן א֞נגעשטעלטעך 
(אַ קוך׊ע שייט הא־בט זיך אַליין געווען ׀אַך.טא־ן אין מסחך), 
מענדעלע מוכ׹-ס׀ךים איז געווען אַ מנהל ׀ון אַ תלמוד-תוךה, 
משה-לויב ליליענבלום איז געווען אַ סעקךעטאַך אין דעך חב׹ה- 
קדישא, און אַזוי אויך די אַנדעךע ׀ון דעך גךו׀֌ע. גא־׹ שמעון 
דובנא־וו הא־ט זיך ׀אַךנומען בלויז מיט ליטעךאַךישע און וויסנ- 
שאַ׀טלעכע אַךבעטן. און אַזוי הא־ט עך זיך אויך גע׀יךט אין 
דעך ווילנעך תקו׀ה ׀ון זיין לעבן און אין די ׀֌ךא֞דוקטיווע 
׀֌עטעךבוךגעך יא־׹ן. מע קען דא־ך ניט אַוועקגעבן די בעסטע 
שעהן ׀ון טא־ג אויף ע׀֌עס ווא֞ס איז ניט דיךעקט ׀אַךבונדן 
מיט דעם לעבנס׊יל ! אין דעם שטעקט אַ שטילע גבו׹ה ווא֞ס 
מע באַנייט זי טא־ג-איין טא־ג-אויס. 



הא־ט שמעון דובנא־וו גענשען אויף זיך דעם עול שו לעבן 







באַשיידענעך ווי באַשיידן. הא־ט עך ׀ון דעך שייט ווא֞ס וועךט 
יעדעךן ׊וגעטיילט אַךויסגעךאַנגלט ׀אַך זיך, ׀אַך זיין לעבנס- 
׀֌לאַן, גענוג טויזנטעך שעהן אויף דוךכ׊ו׀יךן ווא֞ס עך הא־ט 
געווא֞לט. 



עס איז אין דעך לעבנס-אַךבע.ט ניט געווען קיין ׀עך- 
זענלעכעך ׀אַךמעסט, ניט געווען קיין ו׹חן ווא֞ס מע קען, קיין 
איניש אַךויסשטעלן זיך. שמעון דובנא־וו הא־ט געהעךט שו יע- 
נעם ווא֞ונדעךלעכן דו׹ ווא֞ס הא־ט געלעבט מיט אַ געוויסן ווא֞ס 
איז געווא֞ךן אַ נאַ׊יא֞נאַל געוויסן. ׀֌ונקט ווי דעך טךאַדי׊יא֞- 
נעלעך ייד הא־ט געלעבט שו דינען גא־ט, אַזוי הא־ט זיין דו׹ 
גענומען לעבן כדי שו דינען דעם ׀א֞לק. דא֞ס איז געווען די 
גייסטיקע ךעווא֞לו׊יע ׀ון די אַכ׊יקעך יא־׹ן. ווי זא־ל מען 
א֞בעך אויסטייטשן דעם ךוף ׀ון געוויסן ז שוויי ׀֌יךושים 
זיינען מיגלעך : דינען דעם ׀א֞לק דו׹ך געזעלשאַ׀טלעכעך 
אַךבעט, דא֞ס הייסט העל׀ן אים אין זיין טא֞גטעגלעך- געךאַנגל 
׀אַך קיום ; א֞דעך דינען דעם ׀א֞לק דו׹ך וויסנשאַ׀ט, דא֞ס 
הייסט דו׹ך שטודיךן און דו׹ך ׹יכטיק באַנעמען זיין עבך, 
א֞נמעךקן דעם ד׹ך ׀אַך זיין עתיד. שמעון דובנא־וו הא־ט א֞מע- 
נומען ביידע ׀֌יךושים, א֞בעך עס איז ניט געווען קיין גלייכ- 
געוויכט ׊ווישן זיי. נא֞ך זעלטן און בלויז אויף אַ קוך׊עך שייט 
הא־ט דעך ךוף שו געזעלשא֞ךטלעכקייט גוב׹ געווען. דובנא־וו 
הא־ט דעך׊יילט אַז אין די יא־׹ן 5091-7091 הא־ט עך אַ סך שייט 
א֞׀֌געךיסן ׀ון ׀אַךטךונקען זיין אין נעכטנס ׀אַך כלל-ענינים 
׀ון דעם ׊עךודעךטן היינט. דא֞ס אייגענע איז געשען אין 7191, 
א֞בעך איך בין אַן עדות ווי עך הא־ט זיך געוועךט קעגן א֞׀֌ךייסן 
אים ׀ון שךייבן געשיכטע, ווי עך הא־ט זיך שטענדיק געבעטן . 
—אי׹ קענט זיך באַגיין א־ן מי׹“. 



שמעון דובנא־וו הא־ט ניט געהאַט קיין אינטעךעס ׀אַך דעם 
ווא֞ס מע ךו׀ט קליין-׀֌א֞ליטיק. ׊ווישן-׀֌אַךטייאישע און אין- 
׀֌א֞ךטייאישע קא֞נקוךענץ און סכסוכימלעך זיינען געווען ווייט 
׀ון אים. א֞ךגאַניזאַ׊יא֞נעלע ׀֌ךא֞בלעמען הא־ט עך אַ׀ילו ניט 
ת֌ו׀ס געווען. עך איז תמיד געווען ג׹ייט אויף יעדעך טאַק- 
מישעך ׀֌שךה. א֞בעך ווי נא֞ך עס איז געקומען ע׀֌עס ווא֞ס 
׹י׹ט א־ן אַ ג׹ונט-׀֌ךינ׊י׀֌, איז עך געווען האַךט ווי שטיין 
און אומבייגיק. אויף זי׊ונגען ביז טיף אין דעך נאַכט ׀לעגט 



17 



עך מיט שטילן ׀ייעך אַךגומענטיךן לטובת זיינע דובנאַךויס- 
טישע יסודות : ׀אַךן נייעם יידנטום, ׀אַך ׀א֞לקס-׀֌ךיג׊י׀֌ קעגן 
גךו׀֌ע-אינטעךעסן, ׀אַך זיין באַנעם ׀ון אויטא֞נא֞מיע. עך הא־ט 
ניט געווא֞לט זיך א֞׀֌ךייסן ׀ון זיין שךייבטיש אויף עטלעכע 
טעג כדי זיך שו באַטייליקן אין דעך גךינדונגס-קא֞נ׀עךענץ 
׀ון דעך באַנייטעך ׀א֞לקס׀֌אַךטיי (מא֞סקווע, סוף יוני און 
א־נהייב יולי 7191), א֞בעך עך הא־ט ניט געזשאַלעוועט קיין שייט 
איבעך׊וטךאַכטן און שו אַמ׀֌עךן זיך וועגן יעדעך ווא־׹ט ׀ון 
דעך אויסגעבךייטעךטעך און איבעך׀א֞ךמוליךטעך ׀֌ךא֞גךאַם. 
דובנא־וו הא־ט קיינמא־ל זיך ניט געיא֞גט שו הא־בן אַ סך 
א֞נהענגעךס. אין כ֌מות הא־ט עך בכלל ניט געזען קיין שום מוח. 
דעך ב׹וב עס איז געווען אַזוי ווי אַ באַלאַסט ׀אַך אים. אין 
די קוך׊ע חדשים ׀ון דעך ׀עבךואַך-ךעווא֞לו׊יע הא־ט עך 
בכיוון דוךכגעלא֞זן געלעגנהייטן אַךויס׊וטךעטן אויף ׀אַלקס- 
׀אַךזאַמלונגען. דעך׀אַך הא־ט עך געזוכט אַזעלכע געלעגנהייטן 
שוין נא֞כדעם ווי די מאַכט איז געווען אין די הענט ׀ון די 
בא֞לשעוויקעס, און עס איז דא־ך נא־ך געווען שום טייל אַ ךעשטל 
׀ון ×€.׹ייהייט ׀ון ווא־׹ט. דובנא־וו איז אויף די ׀אַלקס-׀אַך- 
זאַמלונגען סוף 7191 און א־נהייב 8191 געווען דעך סאַמע מו- 
טיקעך. א־ן שום איבעךקלעךענישן וועגן דעך סכ֌נה ׀אַך זיך 
הא־ט עך געווא֞ך׀ן דעך נייעך מאַכט אין ׀֌נים אַךיין : „נייע 
טיךאַנען“, „מעךדעךס ׀ון ׀ךייהייט“, „באַגךעבעךס ׀ון דעך 
גאַנ׊עך עטישעך קולטו׹ ׀ון דעך מענטשהייט“ — מיט ׀֌אַךאַ- 
לעלן ׀ון די ׀ינ׊טעךסטע שייטן אין דעך גע- 
שיכטע. אויף אַזעלכע ׀אַךזאַמלונגען זיינען געווען יידישע 
יוש׹-משךתים ׀ון די בא֞לשעוויקעס. אויף איינעך אַזאַ ׀אַך- 
זאַמלונג איז געקומען, ווי זייעךעך אַן א֞׀י׊יעלעך א֞׀֌א֞נענט 
אַ לינקעך עס-עך. דובנא־וו איז אין זיינע שאַך׀ע אַךויסטךיטן 
קעגן די בא֞לשעוויקעס געווען ךעדנעךיש גךויס, ׀֌ונקט ווי 
עך איז געווען מענטשלעך גךויס. איך געדענק אויך דעם 
שטאַךקן ךושם ׀ון זיין מוטיקן אַךטיקל „דעך נישך מבול“, 
געדךוקט א־נהייב 8191 אין „׀א֞לקסבלאַט“. 



שמעון דובנא־וו איז ניט געווען קיין א֞׀֌געשלא֞סענעך קאַבי- 
נעט-מענטש. עך הא־ט תמיד מיטגע׊יטעךט און מיטגעוךיטיקט 
מיט אַלע געשעענישן ׀ון זיין שייט, ס׀֌ע׊יעל אויב זיי הא־׹- 



27 



געהאַט ע׀֌עס שו טא־ן מיט יידן (און ווא֞ס הא־ט ניט שו טא־ן מיט 
יידן ז). עך הא־ט נא֞ך גוב׹ געווען דעם אינעווייניקסטן ךוף 
זיך שו מיטן און שו ךעאַגיךן, און שו באַוויךקן געשעענישן, 
ווייל דעך אַנדעךעך ךוף שו דעך יידישעך געשיכטע איז געווען 
אין אים מאַכטיקעך. 



אַוודאי איז עך געווען ׀ון די זעלטענע מתמידים אַ׀ילו 
ביי אַ ׀א֞לק ווא֞ס הא־ט דוךות-לאַנג קולטיווי׹ט מתמידים. עך 
הא־ט געווא֞וסט דעם סוד ׀ון דעם ווילנע.ך גאון אַז כדי שו וועךן 
אַ מומחה דאַךף מען קוי׀ן נא־ך אַ גךא֞שנדיק ליכטל. זיין 
אַךבעטסטא֞ג הא־ט א֞׀ט זיך א֞נגעהויבן זיבן אינדעך׀ךי. עך 
איז געווען אַזוי אויסדיס׊י׀֌ליניךט אַז עך הא־ט קיין שייט 
ניט געבטלט. ׀אַך אַ וויסנשאַ׀טלעך איז עס א׀שך ניט קיין 
חידוש, נא֞ך עך איז דא־ך ׀א֞ךט געווען אַזאַ חשובעך געזעל- 
שאַ׀טלעכעך טועך. הא־ט עך געמוזט ׀יךן אַ מין שטךענגע 
בוכהאַלטעךיע ׀אַך זיין שייט. אַ׀ילו אין סאַמע בךען ׀ון וועלט- 
געשעענישן אַךום אים. און דא־ך הא־ט עך דאַכט זיך תמיד 
געהאַט שייט ׀אַך זיין עולם-הזה — ש׀֌אַ׊יךן — און ׀אַך 
׀ךיינד. אומעטום וואו עך הא־ט געלעבט הא־ט עך געהאַט 
׀ךיינד, און עס איז געווען ג׹ינג שו וועךן מיט אים אַ ׀ךיינד. 
זיי זיינען א֞׀ט געווען זיינע אידייאישע קעגנעךס. עס איז די׹נ- 
דיק און ׀אַך אונדזעך תקו׀ה אומ׀אַךשטענדלעך די כמעט 
לעבנס-לאַנגע ׀ךיינדשאַ׀ט ׊ווישן אים און אַחד-העמען. ׀ךיינד- 
שאַ׀ט ׊ווישן דעךוואַקסענע וועךט ׊עמענטיךט דו׹ך קעגנ- 
זייטיקן ד׹ך-אךץ. דובנא־וו הא־ט ב֌טבע געזוכט און גע׀ונען 
דא֞ס ׀֌א֞זיטיווע אין דעם מיטמענטשן, און עך גו׀א הא־ט מ.יד 
אַךויסגעךו׀ן ד׹ך-אךץ שו זיך. 



עס איז אויסגעקומען שו העךן שאַך׀ע וועךטעך וועגן און 
קעגן וויכטיקע געזעלשאַ׀טלעכע טועךס אין ׀עטעךבוךג, א֞בעך 
ניט בנוגע דובנא־וון. עס הא־ט געדךייט ׀ון אים מיט אַ מין 
עניוותדיקעך וועךדע. אַלע הא־בן געוואוסט אַז עך הא־ט ניט 
קיין שום ׀֌עךזענלעכע ׀֌ניות. אַלע הא־בן געוואוסט אַז דובנא־וו 
יא־גט זיך ניט נא־ך כבוד א֞דעך נא־ך ׀֌ךסום. עך הא־ט ניט 
געש׀֌ילט קיין ךא֞לע ׀ון אַ ׹בין. עס איז געווען קעגן זיין 
נאַטוך אין ע׀֌עס אַ ׀א֞ךעם „׀֌ךאַווען טיש“. עך הא־ט זיך ניט 
גענייטיקט אין אַזעלכע ווא֞ס זא־לן ׊ושא֞קלען מיטן קא֞׀֌ אויף 



יא־, א֞דעך ווא֞ס זא־לן אים חנ׀ענען, א֞דעך ווא֞ס זא־לן אַךיין אין 
הת׀֌עלות ׀ון זיינס אַ ווא־׹ט. עך איז תמיד געווען נאַטיךלעך, 
דיךעקט, געמיינט — ווא֞ס געזא֞גט, און געזא֞גט ׀֌שוט און עךלעך. 
טעאַטךאַלישקייט איז אַ ׀אַךש׀֌ךייטעך חטא אין געזעלשאַ׀טלעכן 
לעבן. ביי דובנא־וון ווא־לט מען אַ׀ילו דו׹ך אַ ׀אַךגךעסעך- 
גלא־ז ניט געקענט גע׀ינען קיין שטויבעלע טעאַטךאַלישקייט. 
עך הא־ט זיך קיינמא־ל ניט געקלא֞גט אויף ע׀֌עס א֞דעך עמע׊ן. 
עך איז געווען סענטימענטאַל א֞דעך זיך אַךא֞׀֌געךעדט ׀ון 
האַך׊ן נא֞ך ׀אַך זיין טא־גבוך (קען זיין אַז דעך׀אַך הא־ט עך גע- 
׀יךט אַ טא־גבוך און ניט נא֞ך ווייל עך איז געווען אַן עדוא֞ ׀ון 
אַזוי ׀יל היסטא֞ךישע געשעענישן). 



זיין לעבן איז געווען אַ לעבן ׀ון ווילן און וועךדע. דעם 
ווילן הא־ט עך איינגעש׀֌אַנט אין קא֞טש ווא֞ס הא־ט אים גע׀יךט 
אויף דעם אויסגעקליבענעם שליאַך. דעם ווילן הא־ט עך אונ- 
טעךגעשמיסן מיט עטישע התחייבותן ווא֞ס עך הא־ט גענומען 
אויף זיך. און דעך ווילן הא־ט אים ניט געלא֞זט דוען. ׀אַך- 
ענדיקט דא֞ס לעבנסוועךק, די „וועלט-געשיכטע ׀ון יידישן 
׀א֞לק“, נעמט עך זיך ווידעך שו דעך געשיכטע ׀ון חסידות : 
׀אַךענדיקט די געשיכטע ׀ון חסידות אין אַ ׀ולקום נייעך 
באַאַךבעטונג, נעמט עך זיך ווידעך דעךגאַנ׊ן און ׀אַךךיכטן 
דא֞ס לעבנסוועךק, ווען עך איז שוין נא֞ענט שו די אַכ׊יקעך. 
און אַז עס בלייבט נא־ך שייט אין דעך איינזאַמקייט ׀ון אַ ךיגעך 
׀א֞ךשטא֞ט, נעמט עך זיך ךעדאַגיךן זיין טא־גבוך. 



די ק׹וין ׀ון וועךדע איז געקומען ׀ון זיך, ווי אַ געשאַנק 
׀ון דעם מהות מענטש ווא֞ס עך איז געווען. חשוב אין אויגן 
׀ון מענטשן איז עך געווען ניט בלויז מחמת זיינע אוי׀טוען, 
נא֞ך אויך אַדאַנק די איידעלע אייגנשאַ׀טן ׀ון זיין כאַךאַקטעך. 
ווי אַ תלמיד-חכם הא־ט עך, לויט די ׹ייד ׀ון אונדזעךע חכמי֮ם, 
ניט געטא֞ךט מוחל זיין אויף זיין כ֌בוד. א֞בעך עך הא־ט גא־׹ניט 
געדאַך׀ט שטיין ׀אַך א֞ט דעך דילעם. מיט יךאַתיהכבוד הא־בן 
זיך באַ׊ויגן שו אים ניט נא֞ך ׀ךיינד און תלמידים, נא֞ך אויך 
אידייאישע קעגנעךס. דא־ך ניט ׊ו׀עליק הא־בן ׊יוניסטן מיט 
׀ךייד אוי׀גענומען זיין יעדן אַךויסווייז ׀ון אינטעךעס ׀אַך 
יישוב-אךץ הגם עך הא־ט תמיד און ביזן סוף לעבן גע- 
האַלטן אַז שיוניזם איז ניט דעך ׀ולעך ענט׀עך אויף דעך 



47 



׀ךאַגע ׀ון קיום האומה, נא֞ך אַ טיילוויי עך ענט׀עך. דובנא־וון 
איז תמיד געווען דעךווידעך קלאַסנקאַמף און אַ׀ילו קלאַסן- 
איבטעךעסן, און עך הא־ט אַ שא־ל מא־ל שאַךף זיך אַךויסגעזא֞גט 
קעגן „בונד“, און דא־ך זיינען בונדיסטן ג׹ייט אים אַךויס׊ו- 
שטעלן ווי שיעך ניט אַ בונדיסט. הא־ט איז דעך׀אַך ווא֞ס 
שמעון דובנא֞ווס הש׀֌עה איז געגאַנגען אין די ביידע קעג.נדיקע 
ךיכטונגען און אויך דעך׀אַך ווא֞ס ׀ון אַלע זייטן הא־ט זיך ב֌ע- 
ט׹א־גן אַ באַ׊יאונג ׀ון ד׹ך-אךץ שו זיין ׀֌עךזענלעכקייט. 



שמעון דובנא־וו איז געווען אַ ׀ךיינדלעכעך מענטש, א֞בעך 
דא־ך אַ ׊וךיקגעהאַלטענעך, אַ ׊וגעש׀֌יליעטעך ווי מע זא־גט. 
כסדך אין אַן אידייאישן געךאַנגל און א֞׀ט אין אַ הויך-אינטע- 
ליגענטן געזעלשאַ׀טלעכן ק׹ייז, הא־ט עך געהאַט באַהאַלטן ׀אַך 
זיך און אין זיך דא֞ס באַ׊יען זיך שו זיין היסטא֞ךישעך אַךבעט 
ווי שו אַ דינען גא־ט. עך, דעך אַנטי-טעא֞לא֞ג, דעך ךאַ׊יא֞נאַ- 
ליסט, אַנטבלויזט זיך ווי אַ דוךכגענומענעך ׀ון אַ טיף ךעלי- 
גיעז גע׀יל נא֞ך אין די ׀אַךשךייבונגען אין טא־גבוך. דעם 
עךשטן סע׀֌טעמבעך 6191 נישט עך דעם ׀ייעךלעכן סטיל ׀ון 
אַ בהן-גדול : „איך שטעל זיך ווידעך דינען ביי מיין מזבח 
— אין מיין קליינעם טעמ׀֌ל-קאַבינעט“. ׀ון 4טן א֞קטא֞בעך 
איז דא־ אַזאַ אַנט׀לעקונג ׀ון גע׀ילן : „איך בוי, איך בוי איבעך 
דעם טעמ׀֌ל ׀ון היסטא֞ךיא֞גךאַ׀יע, איך טו ת׀ילה אין אים 
אין הייליקעך שטילקייט“. מיט דעך זעלביקעך דאַטע : „זיבן 
אינדעך׀ךי שטעל איך זיך דאַוונען, דא֞ס הייסט איך נעם זיך 
שו דעך אַךבעט“. 



עך הא־ט געלעבט אונטעך אַ נד׹ ווא֞ס עך הא־ט זיך גע- 
הא־ט געגעבן מיט יא־׹ן שו׹יק. אין דעך שךעקן-׀ולעך שטימונג 
׀ון סוף אויגוסט 7191 שךייבט עך אין טא־גבוך : אכל-זמן אין 
מיינע דלד-אַמות וועט זיך ניט אַךיינךייסן דעך ךוסישעך ׀֌א֞ג- 
׹א־מ.שטשיק א֞דעך דעך דייטשישעך אייננעמעך — וועל איך 
שטיין ביי מיין מזבח און וועל דינען דעם אייביקן“. עך דעך- 
שיילט וועגן ךאש-השנה תךע“ח אַז עך הא־ט דעם גאַנ׊ן טא־ג 
׀אַךבךאַכט אין ת׀ילות : עך הא־ט געשךיבן אַ ק—יטל גע- 
שיכטע און הא־ט געוךינט איבעךן מחזו׹. אַזוי ווי אַ מין שע- 
מען זיך ׀אַך זיך אַליין, למאי עך איז אַזוי טיף ךעליגיעז, 
׀אַךנעמט זיך דובנא־וו מיט ךאַ׊יא֞נאַליזיךן : „׀אַך מי׹ איז 



57 



מיין היסטא֞ךישע אַךבעט אי ש׀֌ייז אי לו׀ט . . . ניטא־ אין דעם 
קיין שום ךבותא — ׀֌שוט אַן אַקט ׀ון אוי׀היטן ׀אַך זיך די 
נשמה“ (דעם שסטן א֞קטא֞בעך 7191). א֞בעך ווי ׀אַלש ווא־לט 
געווען איבעך׊ובייגן דעם שטעקן אויף דעך יחידישעך זייט. 



ס איז געווען נא֞וועמבעך 8191. ׀֌ע.טךא֞גךאַד איז געווען 
דעךשטיקט ׀ון הונגעך. גע׀֌גךטע ׀עךד מיט געשווא֞לענע 
בייכעך הא־בן זיך געווא֞לגעךט אויף די גאַסן. מען איז געלא֞׀ן 
קיין ד׹ום. דובנא֞ווס ׀ךיינד הא־בן געךעדט אַז מע דאַךף „דעם 
אַלטן“ אַךיבעךךאַטעווען קיין אךץ-ישךאל. איך בין געקומען 
זיך געזעגענען ׀אַךן אַוועק׀א֞ךן קיין לעטלאַנד. די די׹ה איז 
געווען ניט געהיי׊ט. אַן איינגעדאַךטעך, אַן איינגעוויקעךטעך, 
מיט אַ בעךדל ווא֞ס איז געווא֞ךן אַ סך גךויעך, אין אַ מין קוךץ 
אומגעלומ׀֌עךט ׀֌על׊ל, איז דעך לעךעך געשטאַנען ביי דעך 
אַךבעט. עך הא־ט ׊וגעוואונטשן : „׀א֞ךט, העל׀ט שאַ׀ן אַ ב֌יי 
יידיש לעבן אין די נייע לענדעך !“ —„ווא֞ס וועט זיין מיט 
אייך, לעךעך ז“ — הא־ב איך גע׀ךעגט. — „איך בלייב דא־. 
איך הא־ב נא־ך מיין אַךבעט ניט ׀אַךענדיקט. און אישט זיינען 
א֞׀ן אַךכיוון ׀ון דעך ׊אַךישעך מאַכט ווא֞ס מע הא־ט ׀ךיעך קיין 
שוט׹יט שו זיי ניט געהאַט. מע קען זיך אַ סך זאַכן דעךוויסן. 
איך מאַך ניט קיין באַמיאונגען אַךויס׊ו׀א֞ךן“. 



געטךאַכט — וועך ווייסט שי עס וועט נא־ך באַשעךט זיין 
אים שו זען. איך הא־ב געווא֞לט זיך ׊עקושן ביים געזעגענען 
זיך. א֞בעך ווי קושט מען זיך עס מיט אַ בהן ווא֞ס שטייט ביים 
מזבח ? אויף דעם וועג ׊ו׀וס, און עס איז געווען אַ ווייטעך 
מהלך ביז דעך אייגענעך די׹ה, הא־ב איז נא֞ך געחזךט די לע׊טע 
תוךה ׀ון יענע לעךניא֞ךן ווא֞ס איך הא־ב א֞קעךשט געהאַט 
געהעךט מ׀֌י ׹בי ומו׹י : „דאַךף מען דען ךאַטעווען דא֞ס לעבן 
און דעךביי זיך א֞׀֌זא֞גן ׀ון דעם זינען ׀ון לעבן ז“ 



׊ו֌ויי יא־׹ ש׀֌עטעך הא־ט שמעון דובנא־וון באַזוכט זיין תלמיד 
און אב׹ אליהו טשעךיקא֞וועך. דא֞ס איז געווען אין דע׊עמ- 
בעך 0291. אין קא֞וונעך „׀א֞לקסבלאַט“ ׀ון 0391, אין דעם 
נומעך לכב׹ 07 יא־׹ ש. דובנא־וו, דעך׊יילט א. טשעךיקא֞וועך : 
„עס איז געווען אַ שךעקלעכע שייט — הונגעך, חושך, וויסטע 
קעלט און וויסטע שטימונג. שךעק און אַ׀֌אַטיע ביי דעך אינטע- 



ליגענץ. קיינעך הא־ט גא־׹ניט ניט געקענט טא־ן. ש. דובנא־וון 
א֞בעך הא־ב איך גע׀ונען ווי תמיד ביי זיין שךייבטיש. אין 
מאַנטל און קאַלא֞שן, מיט געשווא֞לענע ׀ון קעלט ׀ינגעך, איז 
עך געזעסן און געאַךבעט . . . „ווי קענט אי׹ ז“, הא־ב איך אים 
גע׀ךעגט. — „איך ׀יל“, הא־ט עך געענט׀עךט, „אַז ווען איך 
ךייס איבעך כא֞טש אויף איין מינוט, וועל איך ניט אויסהאַלטן“. 
אַזאַ אייזעךנע אינעווייניקסטע דיס׊י׀֌לין הא־ט עקסיסטיךט בלויז 
אין יענע אַלטע שוועךע שייטן ׀ון דעם למדן ווא֞ס הא־ט לא ׀֌סק 
׀֌ומיה מגיךסא . . . וועך עס נעמט ניט דובנא־וון אין דעך ךאַם 
׀ון די בייזע שייטן אין ךוסלאַנד, דעך קען אים ׹יכטיק ניט 
א֞׀֌שאַ׊ן“. 



עס איז אַוועק נא־ך א֞נדעךטהאַלבן יא־׹. עס איז מיי 2291. 
שמעון דובנא־וו איז אין קא֞וונע. יעדן שבת (און אַמא֞ל אויך 
אינדעךווא֞כן) כאַ׀֌ איך זיך אַךא֞׀֌ ׀ון ווילקא־מי׹ קיין קא֞וונע 
שו זיין מיט דובנא־וון. עך איז אישט יינגעך געווא֞ךן און איז 
הא֞׀עךדיק ביי זיך : אַךויסגעךאַטעוועט דעם גךויסן מאַנוס- 
קךי׀֌ט ׀ון זיין לעבנסוועךק ! עך דעך׊יילט ניט וועגן זיך, עך 
האַלט אין איין אויס׀ךעגן וועגן דעם לעבן ווא֞ס שטעלט זיך 
איין אין ליטע. עך ךעכנט דא־ שו בלייבן. דא֞ס יידישע מיניס- 
טעךיום, ווא֞ס הא־ט אים געהא֞ל׀ן קומען אַהעך, איז זיך משת֌דל 
אַז ביים קא֞וונעך אוניוועךסיטעט זא־ל זיין אַ קאַטעךךע ׀ֿאַך 
יידישעך געשיכטע און דובנא־וו זא־ל וועךן ׀֌ךא֞׀עסא֞ך. ׀אַך 
אונדז ׀א֞לקיסטן ווא־לט עס געווען אַ גוואַלדיקעך געווינס. דוב- 
נא־וו וויל עס אויך, עך וויל ווייטעך ניט ווא֞נדעךן. א֞בעך ביי 
די עךשטע שוועךיקייטן משד אַ טייל ׀֌ךא֞׀עסא֞ךן ׀ון אוני- 
וועךסיטעט (משד דעם ש׀֌עטעך א֞׀ענעם ׀אַשיסט ווא֞לדע- 
מאַךאַס און זיין גךו׀֌ע), נעמט עך זיך אַליין וואַקלען. עס איז 
ניט אמת אַז עס איז געווען אַן אינטךיגע ׀ון די ׊יוניסטן, 
דובנא־וו זא־ל מוזן אַוועק׀א֞ךן ׀ון קא֞וונע. קען זיין אַז מע הא־ט 
ניט גענוג ענעךגיש זיך משת֌דל געווען. עס קען אויך זיין אַז 
דובנא־וון אַליין הא־ט ניט גענוג אימ׀֌א֞ניךט די שטא֞ט ווא֞ס 
איז געווען הי׀֌ש א֞׀֌געךיסן ׀ון דעך גךויסעך וועלט. עס איז 
ביי אים גו׀א אוי׀געקומען : א׀שך ווא֞ךשע ז א׀שך בעךלין ז 
און ווייל עס איז געווען דעך ווילן אַ סך ׀֌ךטים ׀ון דעם לעבנס- 
וועךק איבעך׊וקא֞נטךא֞ליךן, ווייל עך הא־ט גע׀ילט אַז זיין 



וועךק איז ׀אַךענדיקט — און דא־ך ניט ׀ֿאַךענדיקט, הא־ט עך 
זיך באַזע׊ט אין בעךלין. דא־׹טן הא־ט עך אַךיינגעכאַ׀֌ט איבעך 
׀ולע ׊ען יא־׹ ׀ון ךואיקעך און אויסגע׀לאַניךטעך אַךבעט. 
אין ךעטךא֞ס׀֌עקט דאַךף קיינעם ניט ׀אַךדךיסן ווא֞ס עך הא־ט 
זיך ניט ב֌אַזע׊ט ניט אין קא֞וונע און ניט אין וואַךשע. 



די גךויסע קאַטאַסטךא֞׀ע ווא֞ס הא־ט זיך א֞נגעהויבן מיט 
דעם ימח-שמוס קומען שו דעך מאַכט הא־ט דעם אַלטן היסטא֞- 
ךיקעך ׀אַךטךיבן אין אַ נייעם גלות. די לע׊טע יא־׹ן לעבן 
ךיגע זיינען נא־ך אַלע געווען ׀֌ךא֞דוקטיווע יא־׹ן. א֞בעך דעך 
אַלטעך דובנא־וו הא־ט געלעבט אַזוי ווי אין אַ באַקוועמע.ך ת׀יסת֌ 
כמעט א־ן ׀ךיינד אַךום זיך, הא־ט געדךיקט די איינזאַמקייט ׀ון 
עלטעך און די איינזאַמקייט ׀ון ׀אַךווא֞גלטקייט. ביים לע׊טן 
מא־ל זען זיך מיט אים (סוף יולי 6391) איז עך געווען אוי׀- 
געלעכטעך ווי זיין באַזוכעך, ווען מע הא־ט געךעדט ווי עס לעבט 
זיך אים. עך הא־ט געלויבט די שטא֞ל׊ע סא֞סנע-ביימעך אַךום 
הויז. א֞בעך עך הא־ט אוי׀גע׊יטעךט, ווען עך הא־ט גענומען 
.ךעדן וועגן דעך קאַטאַסטךא֞׀ע ווא֞ס ׹וקט זיך אויף יידן, און 
עך, דעך א֞׀֌טימיסטישסטעך ׊ווישן א֞׀֌טימיסטן, הא־ט זיך גע- 
טךייסלט אין נביאישן שךעק : „ממז׹ח באה הךעה, ממעךב 
תבא הךעה — ווא־ו וועט דעך ייד זיך אַהינטא֞ן ז“ . . . 



און אישט, נא־ך זיין קדושים-טויט, נא־ך דעך קאַטאַס- 
טךא֞׀ע ווא֞ס איז געווען מאוימדיקעך ווי די עךגסטע בייזע 
נבואה, אישט ווען !מע הא־ט שוין גע׀ייעךט די הונדעךט יא־׹ 
זינט דעך קדוש דטהו׹ שמעון דוב,ו איז געבויךן געווא֞ךן, 
— אישט איז אין סך-הכל דא־ך ׀אַך אונח געבליבן דא֞ס ליב- 
טיקע בילד ׀ון אַ לעבן ׀ון ווילן און וועךדע, די גךויסע יךושה 
׀ון היסטא֞ךיקעך און דענקעך, און די שוואה : אי׹ דעך׀ט 
וועגן לעבן ווייטעך ! אויב אי֮׹ וועט וועלן — וועט אי׹ לעבן ! 
אויב עס איז אמת דעך בדמיך חיי, אין דיין בלוט זא־,לסטו 
לעבן, איז נא־ך אמתעך דעך דובנא֞ווישעך ב׹שונך חיי — מיט 
דיין ווילן שו לעבן זא֞לסטו — און וועסטו לעבן. 



87